O tratamento informativo nos medios escritos: O atentado de Bruselas

García Fernández, Ana – S2A4NYX

A RAE define manipulación como: “a intervención con medios hábiles e, ás veces, arteiros, na política, no mercado, na información,…, con distorsión da verdade ou a xustiza, e ao servizo dos intereses particulares”. A miúdo fálase dunha manipulación televisiva, sen decatarnos de que a manipulación existe en todos os ámbitos da vida. Por tanto, é necesario estudar e analizar os aspectos comunicativos máis aló da pantalla, por exemplo, na prensa escrita.

A prensa escrita española é unha das que máis diferencian a liña editorial ou ideoloxía que defenden. É por este motivo, que a manipulación por parte dos poderes ou empresas que defenden é aínda maior. A publicidade alaga as páxinas dos xornais, revistas, panfletos,…, e é necesario facer un forte traballo de análise se queremos diferenciar unha información veraz daquela que responde aos intereses de alguén.

Todos sabemos a importancia que teñen as portadas para a prensa escrita, sobre todo, para os xornais. Unha boa portada consegue a atención do lector e, nos casos favorables, a compra do exemplar. Moitas veces, o lector só queda coa portada, coas primeiras liñas e impresións e, é por iso, que a portada se consolida como un gran escenario de manipulación: as noticias máis importantes, os titulares máis impactantes ou morbosos…

A liña editorial xoga un papel moi importante nas portadas e, é que, cada medio, seguindo a súa liña editorial, escribe e interpreta as noticias dunha forma diferente. Isto non debería suceder así, máis aló da liña editorial, un medio debería ser fiel e honesto á verdade, tratando os feitos de forma neutral e sempre cun claro obxectivo de informar, non de convencer, vender, ensinar ou adoutrinar.

O pasado 22 de marzo, Europa amenceu consternada por un ataque bomba en Bruxelas. 30 mortos e máis de 230 feridos foron as persoas que pagaron esta vinganza con nome propio, ISIS. O ataque prodúcese en dous dos puntos con maior seguridade do país, o aeroporto e o metro, deixando a eficacia e traballo dos corpos de seguridade belgas feitos cachizas.

Os medios de comunicación de todo o mundo cubrían a noticia: Libération, The Huffington Post, A Repubblica, Correr Della Sera, O Mundo, The Daily Telegraph, O País, ABC,…, son as portadas destes dous últimos os que imos pasar a analizar a continuación.

ABC, diario español de liña conservadora, tingue a súa portada de negro en sinal de dó e colorea as súas letras ao son da bandeira belga. No titular lemos un “ha sucedido lo que temíamos” e o número de mortos e feridos tras o atentado.

slide_483504_6633444_compressed Portada do ABC do día 23 de marzo do 2016

O que máis chama a atención, a escuridade da portada. O segundo, o brillo amarelo dese titular no que se recollen unhas frías palabras sen autor. ¿Por que temiamos este ataque? ¿Por que se previamente “temiamos” non fixemos nada por evitalo?

A portada continúa cunha vinganza yihadista. Salah Abdeslam, un dos terroristas máis buscados de Europa e responsable dos ataques de París, foi capturado o pasado 18 de abril e, segundo ABC, leste sería o móbil principal do atentado.

El País, xornal español e de liña centro-esquerda, titulaba a súa portada da seguinte maneira: “ataque terrorista en Europa”. Dúas son as fotografías que acompañan este titular: o aeroporto tras a explosión e os tres autores do atentado, dous deles faleceron no atentado e o último está a ser buscado. Para esta noticia non se utiliza a páxina enteira, senón que, teñen cabida outras noticias como a da visita do presidente Obama a Cuba.

slide_483504_6633446_compressedPortado do diario El País publicada o día 23 de marzo do 2016.

O lateral da portada cóbreo un breve desenvolvemento do que foi o atentado. Para aquelas persoas que non vaian comprar o xornal, sempre é unha boa maneira de informarse sen caer en banalidades informativas.

É neste punto, debemos analizar se no caso do xornal El País a visita de Obama a Cuba ten oco na portada, cando o que se informa son a morte de persoas. Aínda que a visita do presidente estadounidense a Cuba é un feito histórico mundial, ao comparalo cun atentado terrorista, o instantáneo gaña terreo á historia.

É necesario concluír cunha reflexión informativa, e é que, o que debería importar é a honestidade, veracidade e neutralidade informativa, sen esquecerse do respecto que, un feito destas magnitudes, merece. E é que, nesta era do instantáneo, parece que a veracidade da información perde terreo.

Como di A. J. Liebling: “La gente generalmente confunde lo que leen en los periódicos con las noticias”. A información é unha arma de dobre fío, aprendamos a analizar a realidade que nos rodea e acollámonos sempre á verdade.

Referencias:

Alardin Bustamante, Felipe. El poder mediático de los medios Masivos de Comunicación. Consultado o 27 de abril de 2016. Encontrado en: https://youtu.be/hmyBgXa1Khc

Julces. Manipulación en los medios de comunicación. Consultado o 27 de abril de 2016. Encontrado en: http://www.monografias.com/trabajos66/manipulacion-medios-comunicacion/manipulacion-medios-comunicacion.shtml

País, El. Atentado en Bruselas: al menos 30 muertos en el aeropuerto y en el metro. Consultado o 27 de abril de 2016. Encontrado en: http://internacional.elpais.com/internacional/2016/03/22/actualidad/1458631407_286826.html

Indicador: Tratamento informativo

Revisión do editor: 14:03  1/04/2016

Revisión do GBO: 14:17  1/04/2016

Publicación: 22:30   1/04/2016

 

Advertisements

9 comentarios en “O tratamento informativo nos medios escritos: O atentado de Bruselas

  1. Taboada González, Ángela. S3C3

    Antes de falar da manipulación existente nos medios de comunicación cando ten lugar un atentado é moi importante coñecer ben a estreita relación que existe entre terrorismo e medios de comunicación.

    Os medios de comunicación teñen unha vital importancia para o fenómeno terrorista. O terrorismo sempre ten a necesidade de que o resultado das súas accións apareza na primeira páxina do xornal. A diferenza esencial entre calquera acto criminal e o acto terrorista atópase en que poucos delincuentes requiren de publicidade para ver as súas aspiracións satisfeitas. Ningún ladrón chama despois de atracar unha xoiería ao dono do comercio para dicirlle que el foi o autor do delito, pero no feito terrorista sempre existe esa exaltación da autoría do crime por parte do propio terrorista. Dese modo invístese a relación entre noticia e feito: as noticias existen porque se dan determinados feitos, pero co terrorismo danse feitos para que necesariamente existan noticias.

    O problema é que os feitos non violentos son desprezados moitas veces polos medios. Un claro exemplo é a cobertura que recibe, por exemplo, unha manifestación pacífica de estudantes ás folgas violentas da siderurxia. Por iso, os terroristas son conscientes de que coa violencia, as posibilidades de adquirir algunha resonancia son moito maiores. O terrorismo sabe que causa medo, e o medo sempre é noticia, posto que a información aparenta acougar esa angustia. Pero dáse o paradoxo de que a información proporcionada polos medios moitas veces non despexa as dúbidas e, en consecuencia, non elimina o medo, senón que o potencia.

    Tamén debemos pensar en que dita publicidade pode actuar en sentido contrario. O mundo do xornalismo defendeuse indicando que poucas informacións xornalísticas son favorables ao terrorismo, e iso é certo. Con todo, o xornalismo atopa no terrorismo o espectáculo que necesitan para satisfacer á audiencia. Wilkinson sinalou que “canto máis horribles os crimes dos terroristas, maiores serán os titulares”.

    En realidade, o que si parece evidente é que o terrorismo garda unha estreita relación cos medios de comunicación e o perigo desa estreita relación, é a certeza de que ese vínculo supón unha especie de “simbiose”, o que levou a moitos teóricos para afirmar, que sen medios de comunicación non existiría o terrorismo.

    Así pois, volvendo ao exposto pola miña compañeira, resulta moi difícil xulgar as portadas de ambos os xornais. Poderiamos dicir que o ABC mostra un maior respecto polas vítimas tinguíndose de negro, pero como expliquei anteriormente, tamén participa dunha maneira máis acusada nesa publicidade terrorista. Pola contra, o País, equipara a visita de Obama a Cuba coa morte dunha trintena de persoas, o que a algún lle pode resultar ofensivo, pero de forma consciente ou non, negoulle ao ISIS a portada completa que busca con tanto empeño.

    Enlaces de interés que acosan a relación entre terrorismo e medios de comunicación:

    http://www.ilustracionliberal.com/33/terrorismo-y-medios-de-comunicacion-i-el-oxigeno-de-la-publicidad-cristina-losada.html

    http://www.ilustracionliberal.com/33/terrorismo-y-medios-de-comunicacion-i-el-oxigeno-de-la-publicidad-cristina-losada.html

    http://www.ieee.es/Galerias/fichero/docs_opinion/2015/DIEEEO83-2015_Islam_Terrorismo_MediosComunicacion_J.Azcarate.pdf

    Data de emisión do comentario: 01/04/2016- 21:01
    Data de revisión do GBO: 01/04/2016- 21:34
    Data de publicación do comentario: 01/04/2016- 22:14

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Como ben di a miña compañeira, o terrorismo e os medios de comunicación manteñen unha estreita relación dende hai varios anos. Para entender esta relación é necesario conocer as súas orixes.

      O terrorismo, tal e como o coñecemos na actualidade, xorde no século XIX da man dos primeiros medios de comunicación da época: o telégrafo e a prensa escrita. Nesta época, o terror xa se usaba como estratexia ao servizo de reivindicacións sociais, relixiosas ou nacionalistas. Un exemplo diso eran os anarquistas da época que utilizaban estes medios co obxectivo de proclamar os seus ataques e que estes non só sementasen o medo nos afectados senón en toda a poboación circundante. O historiador francés Delumeau dicía que “a angustia é o temor ao descoñecido e o medo é o odio a un obxecto concreto que se identifica co mal social. Así, o espírito humano fabrica o medo para vencer a angustia”. E este, é o sentimento que utiliza o terrorismo para dar forza ao seu espírito.

      Segundo pasaron os anos, o terrorismo foi gañando terreo nos medios de comunicación e na actualidade é impensable que un ataque non sexa viral nos mesmos. Un claro exemplo diso é o tratado neste post. E é que se nos detemos a observar os medios de comunicación do día 23 de marzo, caeremos na conta de que todos informaron sobre o atentado.

      Esta instantaneidad que vivimos na actualidade, unido ao propio terror e ignorancia, provoca nos medios de comunicación unha ansia de “primicia informativa” que non fai outra cousa que incentivar as bases do terrorismo.

      Retomando o comentario da miña compañeira, estou totalmente de acordo na súa valoración das portadas, xa que, a ollos daquel que se atopa afectado polo medo, unha portada tinguida de negro pode significar dó; máis poida que o transfondo da mesma non sexa ese. Como di Norm Coleman: “non esquezamos nunca que o terrorismo é, no fondo, na súa natureza maligna, unha guerra psicolóxica”.

      Enlaces de interés nos que se fala da relación entre terrorismo e os medios de comunicación:

      http://archives-2001-2012.cmaq.net/fr/node/16801.html
      http://www.muyhistoria.es/contemporanea/articulo/asi-crecio-el-terrorismo

      Gústame

  2. Corriere della Será, mellor (corrixa). Utilizar a un empresario para que che fale da manipulación, non é un pouco arriscado? Penso que non é a fonte axeitada, se fora máis alá de citalo e revisara o que ten dito e ten feito este señor. Grazas.

    Gústame

  3. García Vegas, Cintia [S2D2]

    Tras leer varios artigos do blogue, de temáticas moi distintas e sobre feitos moi diferentes, cheguei o teu que me confirma que, efectivamente, os medios de comunicación hoxe en día tan só son un leve espellismo do que algún día foron.
    No noso último círculo de debate, os convidados comentábannos que o que que máis botan de menos é un traballo de investigación e análise previo á elaboración da noticia, xa que moitas veces a información que se transmite deixa de ser veraz ou simplemente atende ós intereses económicos e políticos dalguén, tal e como ti comentas. Outro dos ámbitos dos que máis se falou durante o debate foi o papel e a influencia tan marcada da liña editorial e da ideoloxía no tratamento das noticias. Así, unha simple cifra sobre o número de persoas en risco de exclusión ou, como o caso do que ti falas, a simple fórma dun titular, poden dar lugar a que un mesmo feito sexa interpretado dunha maneira ou doutra. Dicíannos os nosos convidados que a eles unha das cousas que máis lles molesta é o feito de ter que consultar cinco ou seis medios distintos para poder sacar unha conclusión sobre o que puido acontecer realmente.
    Déixoche o link da interpretación que fixemos por se a queres ler e por se serve de axuda nas investigacións e pesquisas do teu grupo: https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/04/04/s2d-debate-1-pobreza-e-precariedade/

    Revisión do editor: 06/04/2016 ás 00:08
    Revisión da coordinadora: 05/04/2016 ás 17:04

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Se nos paramos a analizar o fondo dos debates de ambos os grupos chegamos a unha conclusión común, xa sexa no ámbito da manipulación, no da pobreza e a precariedade ou en tantos outros, existe unha falta de información.

      Esta falta de información unido á instantaneidad actual da información, provocan nas noticias matices sensacionalistas. A raíz do debate dos meus compañeiros, deime conta que o nexo de unión de ambos é o “sensacionalismo mediático”. En ambos os casos, o sensacionalismo cobre portadas e titulares. O exemplo que utilizan os meus compañeiros déixao claro, pero todos os días atopamos casos nos que non se chega ao fondo do asunto e as cifras e os titulares rechamantes acaparan toda a atención, borrando calquera interese por coñecer o contexto dos mesmos.

      No noso debate, os invitados, afectados directos pola súa profesión xornalística, comentaban que ás veces ”non se empregan boas prácticas xornalísticas” causadas pola axenda ou a liña editorial do medio, entre outros. Collo prestada a reflexión da miña compañeira e afirmo que “os medios de comunicación hoxe en día tan só son un leve espellismo do que algún día foron”.

      Déixoche a ligazón ao noso debate para que compares ti mesma o unidos que se atopan ambos os temas: https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/03/28/i-circulo-de-debate-manipulacion-nos-medios-de-comunicacion

      Gústame

  4. Cortizo Salgueiro, Noelia -S2D1

    Falar de manipulación nos medios de comunicación é un pouco triste xa que, como ben concluíches, cando das unha información debes ter en conta a honestidade, veracidade e neutralidade e, por suposto, falar sempre desde o respecto. Estes valores pérdense moitas veces e acabamos perdendo a noticia para dar a nosa visión dos feitos tratándoa como tal cando non é así.
    Os intereses de quen queres que publiques algo e como quere que o fagas priman ante un feito que pode cambiar a visión de moitas persoas. Isto non debería ser así, deberíamos poñer por diante a vercidade (ou a máxima posible) para que os lectores ou quen ve ou escoita a noticia sexa enterado dunha realidade, ou do máis próximo posible, e non dunha realidade vista polas lentes dunha persoa. O mesmo que acollerse ao morbo de certos temas e que fagan o que ti dixeches, acollerse a un titular que chama moito a atención por como se di, pero que logo non se di nada no corpo da noticia. Con isto do morbo, falaron no noso debate, dicindo unha persoa afectada pola pobreza, que durme na rúa que el non se identificaba co que poñían nos medios, posto que simplemente contaban o que lles parecía dunha forma moi chamativa, pero que para eles non significaba nada.
    Visualizando as dúas portadas que puxeches chama moito a atención, como mencionaches, a de ABC tinguindo de negro e poñendo palabras que non se sabe quen a dixo e que incitan a pensar que o que iba acontecer xa era sabido e ninguen fixo nada, que pretendían con este titular? A quen queren culpabilizar? Deixa moi no aire algunhas cuestións que son importantes posto que é un problema que nos está afectando moi de cheo e que non é para xogar con elo.

    Revisión do editor: 07/04/2016 ás 11:27
    Revisión da coordinadora: 07/04/2016 ás 11:43

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Para min, igual que para a miña compañeira, paréceme un pouco triste falar de manipulación nos medios de comunicación. Sobre todo se temos en conta, que queremos dedicarnos a traballar neste mundo.

      Son moitos, por non dicir a maioría, os medios que inclúen no seu código ético a veracidade, honestidade e respecto entre as súas bases. Pero á hora da verdade, os medios déixanse levar polo sistema económico que os mantén activos. Se o pensamos fríamente, ninguén tiraría pedras ao seu propio tellado, pero en ningún caso é xustificable a mentira.

      Como puiden observar, o tema da manipulación e o sensacionalismo afecta non só ao terrorismo, senón que, en todos os ámbitos da vida existe algún tipo de manipulación mediática.

      No noso debate, os nosos tres invitados coincidían no fondo común da manipulación pero cada un quixo achegarlle un matiz diferente, por exemplo, Belén Regueira consideraba que “moitas veces temos un concepto restritivo da manipulación limitado a cuestións políticas”, pero ela definiríao como “o non emprego de boas prácticas xornalísticas”. Susana Recouso coincidiu, pero fixo tamén fincapé en que a manipulación estaba sobre todo na base do que consideramos ou non noticioso, estando eses criterios de escolla marcados por todo tipo de condicionantes. Carlos Roma, por outra banda, estabeleceu unha diferenciación entre manipulación e utilización, referíndose á uitlización da información para conseguir uns determinados fins políticos ou doutra índole como o que a maioría da xente entende por manipulación.

      Déixoche a ligazón ao noso debate para que vexas o que se falou: https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/03/28/i-circulo-de-debate-manipulacion-nos-medios-de-comunicacion

      Tendo en conta isto, e sendo un tema tan presente na actualidade, considero que deberiamos sentarnos a falar que tipo de noticias e información queremos consumir.

      Gústame

  5. Rodríguez Obregón, Lucía. S3A4

    O teu artigo fixóme recordar a gran revolta que ocorreu o pasado novembro cando o New York Times sacaba un artigo titulado “Spain’s News Media Are Squeezed by Government and Debt” -os medios españois exprimidos pola débeda e o governo- (http://www.nytimes.com/2015/11/06/world/europe/as-spains-media-industry-changes-rapidly-some-worry-about-objectivity.html?_r=0). Xa explica o propio artigo como máis de dez mil xornalistas perderon o seu traballo nos últimos anos. Como é lóxico, un menor número de xornalistas so implica moito máis traballo por persoa, o que leva a un traballo peor realizado, sen contrastar e moitas veces moi sesgado pola fonte informativa.

    Javier Mayoral, xornalista e escritor do libro “No te fíes del cielo” fala nesta entrevista con elplural.com (http://www.elplural.com/2015/11/29/javier-mayoral-la-manipulacion-en-los-medios-de-comunicacion-es-corrupcion-pura-y-dura) que xa o voso grupo estudou máis afondo noutro artigosobre este problema de manipulación que cada vez se volve máis estructural e incluso máis dificilmente perceptible.

    A independencia dos medios en España é mínima, debido ós poucos ingresos que obteñen os xornais moitas veces necesitan tirar de fondos e axudas estatais o que ás veces significa facer a vista gorda cando o mesmo governo mete a pata.

    Coma estudante de xornalismo esto pareceme un problema moi grave pero ó mesmo tempo parece que é tamén unha oportunidade para medios (maioritariamente online) para aparecer e reconstruír o xornalismo dende plataformas web, con presupostos baixos e financiados por socios, como son os casos de eldiario.es, elespanol.com ou praza.gal.

    Opino que conseguir medios veraces e o máis obxetivos posible depende tanto dos xornalistas, coma dos lectores que por un lado deberían apoiar ás publicacións para que estas teñan un futuro, e por outro acercarse a unha visión crítica dos medios.

    Deste segundo problema fala Alain De Botton no seu libro “The News: A User’s Manual” (http://alaindebotton.com/news-users-manual/) no que ataca a posición das cabeceiras que, segundo el dí, ocupan na sociedade actual o mesmo peso que un día tivo a relixión e esto lévanos a non ser suficientemente críticos cos medios. Un libro moi interesante cunha mensaxe moi potente sobre o impacto dos medios na nosa sociedade.

    Os atentados occidentais son so un dos mil casos que ilustran este tema que expós: a crise mediatica que aparece cando o importante é vender e non informar.

    – Revisión do editor: 12/04/2016 08:37
    – Revisión do coordinador: 12/04/2016 08:49
    – Publicación: 12/04/2016 09:20

    Gústame

    1. García Fernández, Ana – S2A4

      Lendo o teu comentario acordeime da película que vimos en clase de “Comunicación Interpersoal e Comunitaria” chamada “La sombra del poder” (http://www.filmaffinity.com/es/film600416.html) de Kevin Mcdonald (2009).

      Como todos puidemos ver na película, o protagonista e xornalista Cal McCaffrey debe escribir un artigos fieis e honestos coa realidade que acontece, pero este obxectivo vese truncado cando o protagonista do artigo é o seu amigo de toda a vida e político, Stephen Collins. A medida que se desenvolve a película imos vendo como os poderes políticos non deixan de influír nos medios de comunicación e tentan por todos os medios que non se publiquen informacións que os deixen en mal lugar.

      Outro punto de vista que vemos nesta película é a instantaniedade e sensacionalismo co que se desenvolve o día a día dun xornal. A directora deste mete présas aos seus traballadores para que publiquen información constante, aínda que non sexa do todo certa ou completa.

      Tamén podemos apreciar as dificultades que viven os medios de comunicación, neste xornal, cando os números de vendas diminúen. Son moitas as ocasións nas que se fai referencia ás moitas veces que os accionistas presionan á dona do xornal para poñer medidas que solucionen esta baixada.

      Con esta película só é un fiel reflexo do que ti comentas. Aínda que moitas veces a realidade supera á ficción como podemos ver nas noticias que proporcionas.

      Grazas polo teu punto de vista.

      Gústame

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s