A manipulación da linguaxe

García Fernández, Ana – S2A4
maxresdefault

Recuperada de Google Imágenes.

Niceto Blázquez , doutor en filosofía, define manipulación como: “tratar de manexar as cousas ou as persoas para obter un resultado concreto alterando a natureza das cousas tratadas”. “Alterar a natureza das cousas tratadas” é o que adoitan facer os xornais á hora de publicar noticias e distinguirse do resto do abanico informativo. A linguaxe xoga un papel fundamental neste caso.

O obxectivo da manipulación é influír sobre as persoas, os seus costumes, os seus hábitos de comportamento, os seus valores e influír en cantas máis persoas mellor, co obxetivo de obter un beneficio con esa influencia. Por iso, calquera tipo de información é susceptible de lectura ideolóxica. Porque os receptores categorizamos de verdadeira a calquera información, sen coñecer previamente os intereses que os moven.

Por tanto, a linguaxe é un deses elementos imprescindibles como ferramenta que utilizan os medios para conseguir os seus obxectivos. Fundamentalmente a través das primeiras páxinas, con titulares rechamantes, adxectivos de intención, verbos de denuncia…

Esta noticia de La Vanguardia analiza a influencia da linguaxe nos medios de comunicación. “O uso da linguaxe como arma de manipulación é, probablemente, tan antigo como o ser humano. E na actualidade, debido ao impacto mediático que se necesita para manter o poder, é unha estratexia imprescindible”.

Este tipo de manipulación pasa máis desapercibida se non somos críticos coa información que consumimos. A maioría da poboación, ou queda só co titular e as primeiras liñas ou consome sempre un só xornal. Ao non dispoñer deste abanico de liñas ideolóxicas, o consumidor adopta a información que le como verdadeira, sen facer un traballo de crítica.

O cambio de goberno en 2004 foi un deses momentos históricos dos que a prensa española faise eco. España viña de oito anos de goberno do Partido Popular e o PSOE consegue arrebatarlle o posto no 2004. Foron días de gran expectación mediática e cada xornal, en función da súa liña editorial, cubriu os acontecementos como mellor considerou.

Un exemplo desta manipulación da linguaxe pódese ver na seguinte portada do xornal El Mundo : “El tormento y el éxtasis”.

O día 17 de abril de 2004 prodúcese a proclamación de José Luis Rodríguez Zapatero  como novo Presidente de España. Cada un pode sacar as súas propias conclusións sobre quen é o tormento e quen a éxtase. Na entradilla fálase dun “compungido” Aznar  e dun “exultante” Zapatero. Os adxectivos fanse con todo o protagonismo nesta portada, entrando no xogo da manipulación.

Noticias do 18 de abril de 2004, tras a proclamación de José Luis Rodríguez Zapatero. No xornal El País recóllese a noticia do novo Presidente rendendo homenaxe ás vítimas do 11-M. Con todo, no xornal La Razón  recóllese o seguinte titular: “Zapatero ocupa la Moncloa”. Chama a atención o verbo “ocupar” porque a RAE  define “ocupar” como: “Tomar posesión ou apoderarse dun territorio, dun lugar, dun edificio, etc., invadiendolo ou instalándose nel”. Zapatero non “ocupou” a Moncloa. Foi elixido por un pobo soberano e por votación. Esta é a portada de El País e esta a de El Mundo.

A toma de posesión do novo presidente así como os seus primeiros actos oficiais son recolleitos polos  xornais nas súas primeiras páxinas. Un último exemplo, é a primeira medida que, como novo Presidente do Goberno, tomou Zapatero o día 19 de abril do 2004: a retirada de IRAQ das tropas militares.

Como se pode ver nas portadas, tres dos catro periódicos (La Razón, El Mundo e ABC), utilizan o verbo “retirada” que, segundo a RAE, significa: “Apartar ou separar a alguén ou algo doutra persoa ou cousa ou dun sitio”, “Apartar da vista algo, reservándoo ou ocultándoo” ou  “Obrigar a alguén a que se aparte, ou rexeitarlle”; con todo, El País utiliza o verbo  “regreso” que significa “Volver ao lugar de onde se partiu”. Os significados falan por si sós e o que se pretende conseguir cos titulares tamén.

Os medios de comunicación teñen a responsabilidade de transmitir a información da mellor maneira para cumprir coa veracidade e a honestidade. Pola súa banda, o receptor ten a obrigación de cuestionar todo, comprobar todo e finalmente crear a súa propia realidade a partir dos datos que uns e outros ofrecen pero sempre cunha mirada crítica.

Nicolás Berdiaev  dicía: “Más no existen, en principio, verdades absolutas; hay, en realidad, una sola verdad absoluta, a saber: que no hay verdad absoluta en sí”.

Referencias:

RAE. Real Academia Española. Recuperado de : http://www.rae.es/

Comunicación, HF. (30 de abril do 2014)  Recuperado de: http://www.hfcomunicacion.net/2014/04/30/el-lenguaje-como-tecnica-de-manipulacion-informativa-i/

Vanguardia, La. (2 de enero do 2015) La manipulación del lenguaje.  Lavanguardia.com. Recuperado de: http://www.lavanguardia.com/estilos-de-vida/20150102/54422909308/manipulacion-lenguaje.html

Revisión editor: 14/04/2016 10:30

Revision GBO: 14/04/2016 11:04

Publicación: 14/04/2016 12:20

 

 

 

Advertisements

6 comentarios en “A manipulación da linguaxe

  1. Denise Sambad Guillomía, S3E2

    A linguaxe é unhas das ferramentas máis útiles que naceu do ser humano. A civilización tal e como a coñecemos existe grazas á linguaxe, xa que sin el a base da nosa comunicación non existiría. É por isto continuo obxecto de estudo e análise. Do mesmo xeito é un dos medios más útiles para a manipulación. Pasa desapercibida e resulta directa e convincente.
    Un dos grandes problemas é o descoñecemento desta manipulación e o gran poder da mesma.
    Esta manipulación leva presente dende hai moitos anos. Xa na época nazi a falsa publicidade era unha das mellores armas para o reclutamento de fieis. Os discursos de Hitler foron obxecto de estudo pola súa sobresaliente efectividade.

    O problema atópase nos medios e tamén nas bases do noso goberno. Os altos cargos de hoxe en día non parecen ter gran coñecemento da súa lingua. Véxase o caso da ministra Bibiana Aído que tachaba de machista a forma plural das palabras xerais. Para o seu gusto dicir “Os alumnos” estaba mal, o correcto sería “Os alumnos e as alumnas”. Imaxino que a señora ministra descoñece a forma neutra do latín, do que derivan tanto castelán como galego, entre outras, coincidente coa forma masculina. Este tipo de propostaas poñen en dúbida a intelixencia das persoas que nos repesentan. http://elpais.com/diario/2009/03/18/internacional/1237330804_850215.html
    Ao igual que se manipula dicindo que algo non é machista cando o é, manipúlase dicindo que algo é machista cando non, e sin dúbida o descoñecemento e ignorancia son os causantes de estes problemas.

    Os medios manipulan por moitas razóns; Presións internas, externas, censuras… Nalgúns casos os xornalistas non poden evitar escribir o que se lles está esixindo xa que están atados ao medio para o que traballan, a súa liña editorial, ética ou dependencia económica, por exemplo. En moitas ocasións a linguaxe manipúlase para chamar a atención do lector, que como ben dixeches non contrasta a información ou nin sequera rematan de ler a publicación. O xogo da atracción a primeira vista é ao que se dedican moitos medios. É por isto que vulneran moitos dereitos de colectivos minoritarios que se sinten atacados polo trato que reciben destos.

    É recurrente o exemplo de añadir nacionalidades nos titulares cando son innecesarios, sempre en acontecementos negativos. Es Estados Unidos ocorre cos afroamericanos e aquí cos estranxeiros.
    Este é un exemplo de manipulación nun medio tan coñecido como A Voz de Galicia. http://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/ourense/2015/04/15/dos-jovenes-rumanos-roban-casa-pegan-dueno-estrellan-coche-huir/0003_201504O15C7995.htm
    Dos jóvenes rumanos roban en una casa, pegan al dueño y estrellan su coche al huir. Ese é o titular. A necesidade de coñecer prioritariamente a procedencia dos atacantes é cuestionable. Comezan o lid con “ Dos chicos de origen rumano”, de novo recalcan a procedencia.
    A fama que está recibindo esta poboación é cada vez peor. Rumano, entre outros, é sinónimo de delincuente. Os medios case sempre incumplen os indicadores que reivindican estas publicación. A xeralización de adxectivos cara grupos minoritarios resulta máis que frecuente. Non soemos facelo coas persoas do noso arredor. Isto é senofobia, e nos medios resulta case invisible para a maioría de lectores que non se plantean a súa deplorabilidade.

    Persoalmente, e quero compartir a cuestión, é a integración dalgunhas palabras que poden resultar ofensivas. http://dle.rae.es/?id=OPwyuYQ A RAE recoñece a palabra “marimacho”, criticada por persoas que se poden sentir identificadas e non respoden a este término.
    Se a integración de estas palabras resulta ferinte para algún colectivo o problema da manipulación na linguaxe vén de raíz.

    – Revisión do editor: 14/04/2016 18:10
    – Revision do GBO: 14/04/2016 18:22
    – Publicación: 14/04/2016 18:26

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      É certo que os medios de comunicación tenden a tratar aos inmigrantes dunha forma despectiva, definíndoos como seres inferiores e comparándoos coa cultura occidental.

      Non cabe dúbida do forte impacto que teñen hoxe en día os medios de comunicación na sociedade. Dentro dos medios de comunicación non podemos ignorar a importancia que cobra internet e o rápido que se transmite a información pola rede. A maioría das mensaxes informativas abordan a inmigración como un problema, tanto desde o punto de vista da chegada de persoas, como na convivencia cidadá e no que respecta ao papel do Estado.

      Nos titulares é moi habitual atopar expresións como “onda, avalancha , desembarco ou chegada masiva de inmigrantes” (http://elpais.com/elpais/2003/10/15/actualidade/1066205822_850215.html ); centros de atención ou internamento “desbordados” (http://www.farodevigo.es/multimedia/videos/internacional/2015-08-29-5760-os-centros-refuxiados-desbordados-austria.html ), ”inmigración ilegal” (http://www.lavozdegalicia.es/noticia/vigo/2016/04/11/pensionista-acepta-2-anos-carcel-estafar-21-inmigrantes-ilegais/0003_201604201604111460365561424.htm ), “indocumentados” (http://www.lavozdegalicia.es/internacional/2001/09/02/0003_723906.htm ), mesmo referirse a eles e elas como “sen papeis” (http://ccaa.elpais.com/ccaa/2015/08/21/madrid/1440182572_324126.html ). Polo que respecta á convivencia, as informacións nas que aparecen adoitan estar relacionadas con delincuencia ou sucesos, indicando unha orixe que, na maioría dos casos non achega nada á información.

      Por sorte, existen iniciativas como o Festival Zemos98 (http://16festival.eng.zemos98.org ) que se encargan de realizar xornadas de reflexión sobre a inmigración. O obxectivo deste festival é concienciar ás persoas sobre a verdadeira realidade dos inmigrantes e as razóns e as consecuencias que emigrar levan.

      Os medios de comunicación deberían contar con ambos os puntos de vista: o do inmigrante e o do emigrante. Por desgraza, en España non ten a mesma consideración unha persoa “inmigrante” que aquela que “emigra”, cando o fondo é o mesmo. O ideal sería abrir a mente ante estas persoas porque nunca se sabe cando terás que ser ti o que deixe toda unha vida atrás.

      Referencias:
      http://andaluciadiversa.com/inmigracion/medios-de-comunicacion-complices-de-xenofobia
      http://www.sodepaz.org/construyendolapaz/Construyendo%20la%20paz/Racismo%20y%20Xenofobia.html

      Revisión editor: 19/ 04/ 16 12:50

      Gústame

  2. Estévez Avelar, Alejandro. S1D5

    A linguaxe é outra das tantas ferramentas que utilizan os medios para proporcionar a sociedade unha determinada información desde o seu punto de vista máis próximo. Tal é como estamos vendo nos múltiples artigos do blogue, os medios utilizan todas as ferramentas que están nas súas mans para facernos chegar unha información que se moldea e que pasa diferentes filtros ate que chega as nosas mans. A linguaxe é un instrumento fundamental tanto nos medios de comunicación como na sociedade en xeral, xa que é un elemento vital á hora de comunicarnos. Os medios de comunicacion non sempre o utilizan dunha forma correcta como vimos neses exemplos, xa que cando este se usa para manipular unha información, a comunicación resulta deteriorada e vólvese persuasiva. George Orwell falaba en “1984” da neolengua, da que ofrecía unaha profunda explicación sobre o uso dun nova idioma para controlar o pensamento humano, mostrando o rentable que eran os medios de comunicación para a súa expansión, transformando o léxico con fins represivos. Isto dicía Orwell en “Mi Guerra Civil española” :
    “Ya de joven me había fijado en que ningún periódico cuenta nunca con fidelidad cómo suceden las cosas, pero en España vi por primera vez noticias de prensa que no tenían ninguna relación con los hechos, ni siquiera la relación que se presupone en una mentira corriente. (…) En realidad vi que la historia se estaba escribiendo no desde el punto de vista de lo que había ocurrido, sino desde el punto de vista de lo que tenía que haber ocurrido según las distintas «líneas de partido»”
    A linguaxe é un arma de dobre filo. Os medios e o poder político utilízano ás veces cun mesmo propósito: persuadir á población. Ben certo é iso que din dos políticos: falan muito e non din nada. As eleccións estatais levarnonse a cabo en decembro, e tras máis de tres meses de “diálogo”, “negociacións” ou como lle queiran chamar, todo segue coma o principio.
    Deixo por aquí un estudio sobre a manipulación do home a través da linguaxe, de Alfonso López Quintáns, catedrático da Universidade Complutense de Madrd, que pode servir de axuda para abarcar máis o tema: http://www.mercaba.org/Enciclopedia/M/manipulacion.pdf

    Revision GBO: 15/04/2016 20:45

    Gústame

    1. García Fernández, Ana – S2A4

      Os medios de comunicación colápsanse de noticias sobre política durante as eleccións. Como ben dis, neste período de negociacións que estamos a vivir, a miúdo sentímonos desinformados, incluso sendo plenos consumidores dos medios de comunicación.

      A escasa neutralidade dos medios de comunicación e a forte dependencia que lles une á política, fan que o consumidor non estea ben informado. Este post (http://aceproject.org/ace-é/topics/pc/pcc/pcc07 ) describe perfectamente a nosa situación actual e proporciona algunhas medidas que axudarían a solucionar esta falta de información.

      Como vén sendo habitual xa nos nosos debates, a manipulación e a política é un tema que sempre sae a colación. No noso primeiro debate (https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/03/28/i-circulo-de-debate-manipulacion-nos-medios-de-comunicacion/ ) xa se reflexionou sobre esta situación, pero no segundo (https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/04/18/ii-circulo-de-debate-manipulacion-nos-medios-de-comunicacion/ ), coa colaboración de Lara Salgado, xefa de prensa de Martiño Noriega, contamos con reflexións de primeira man. Desde a súa propia experiencia, Lara opinaba: ?non trátase de que vos medios encomien todo ou teu traballo, pero tampouco de que tenten quitarche credibilidade manipulando vos feitos amparándose na liberade de prensa?.

      O que hai que ter en conta é que o obxectivo principal é a información da sociedade, haberá que poñerse de acordo para que este obxectivo principal cúmprase.

      Revisión editor: 19/04/16 13:35

      Gústame

  3. Rodríguez Obregón, Lucía. S3A4

    Ana, fixeches unha moi boa escolla de exemplos e ofreces unha moi interesante perspectiva sobre a linguaxe e a manipulación. Estou de acordo contigo en moitos aspectos pero tamén creo que hai que identificar a manipulación non necesariamente coma algo negativo. Cando os xornalistas fan criba de noticias para publicar o máis “relevante” ou “noticioso” xa poderíamos falar de manipulación pero é obvio que se non se realiza esa tarefa de selección os medios non serían útiles. Deste xeito parece que manipulación está atada a unha concepción negativa cando non é necesariamente así.

    Ti falas dunha manipulación que xa Noam Chomsky fixo moi famosa e denuncion mediante un escrito titulado “As Dez Estratexias da Manipulación” http://www.edu.xunta.es/centros/iesaquiscelenis/system/files/10+estrategias+de+manipulación+mediática.pdf e que como podemos observar, están maioritariamente baseadas no uso da linguaxe. Esta manipulación está, para min, máis relacionada cunha desinformación que coa información.

    Os exemplos que ti aportas eran descoñecidos para min pero paréceme moi importante empezar a observar os medios dunha forma máis crítica analizando pausadamente o que escriben e o que queren dicir. Aquí atopei unha nova con máis exemplos http://www.huffingtonpost.es/2015/06/02/manipulacion-informativos_n_7491510.html non todos relacionados directamente coa linguaxe (uso de imaxes, censuras…) pero algún sí que ten que ver coa omisión de termos ou información que tanto pode perxudicar e modificar a opinión pública.

    O uso de certos termos como xa reflexionan outros comentarios e máis ti, pode crear unha concepción totalmente errónea da sociedade ou da noticia. Moitas veces chegan a crear estereotipos de certos grupos (como pasa co xa mencionado exemplo dos rumanos na nova da Voz de Galicia) e isto é perigoso, inxusto e desinformativo.

    Por último gustaríame aportar un enlace a un informe do Consello de Informativos de TVE sobre malas prácticas https://es.scribd.com/doc/267424811/Informe-del-Consejo-de-Informativos-de-TVE que me pareceu moi interesante e inclúe no último punto, o 4, un apartados sobre linguaxe equívoca que creo pode axudar a entender mellor como os medios de xeito deliberado usan unas palabras ou outras para transmitir ós cidadáns certos sentimentos.

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Ola Lucía. Grazas polo teu comentario.

      Estou de acordo contigo en que os medios teñen que escoller a información máis nova e interesante para o lector, o certo é que os medios masivos non deixan de ser un negocio e tamén necesitan sacar rendibilidade do seu traballo. O problema chega cando está información nova e interesante non é veraz e a súa publicación vén suxeita a interésalos de políticos, empresas e organizacións que non buscan un fin informativo, senón empresarial.

      Con todo, como xa enunciei no meu post e como vén sendo habitual xa nos medios masivos de información, son moitos os casos nos que a información se ve manipulada polo sensacionalismo ou a rapidez informativa e non polos poderes económicos. Un dos numerosos casos foi o do “neno sirio que cruzou só o deserto” (http://www.estudiodecomunicacion.com/extranet/las-redessociales-como-azoute-de-a-manipulacion-informativa/). O certo é que a confusión non a creou a imaxe, que tamén, senón o seu pé de foto. Todos coñecemos casos nos que os pés de fotos transmiten información errónea ou que crea certa controversia. Esta reportaxe (http://233graos.lainformacion.com/blogue/2013/12/quince-pés-de-fotos-de-prensa-para-botarse-a-chorar-de-pena-ou-de-risa.html ) mostra pés de foto erróneos, o que nos fai pensar que isto sucede máis a miúdo do que nos damos conta.

      Este artigo (https://ramacaki.wordpress.com ), describe a manipulación co exemplo de Wikipedia que tanto se utiliza hoxe en día. Como con Wikipedia, millóns de páxinas son utilizadas a diario sen investigar sobre a súa credibilidade, contexto, fontes…

      Con este comentario, só quero mostrarche un pequeno resumo de como existe manipulación informativa en todos os medios masivos: televisión, radio, prensa… Algo que hai que ten que controlar o propio consumir de información para non caer na desinformación e, a consecuencia, nas garras da manipulación.

      Un saúdo.

      Revisión editora: 27/04/2016

      Gústame

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s