A manipulación na radio

García Fernández, Ana. S2A4

image

Imaxen recuperada de Google imágenes.

Cando pensamos en manipulación en canto aos medios masivos, o primeiro que se nos ven á cabeza é a televisión. Con todo, existe un tipo de manipulación que se exerce na radio. A pesar do que a maioría poida pensar, a manipulación na radio ten un poder sobre o oínte, se cabe, aínda maior.

Non é só o que se di senón como se di

A linguaxe oral, a expresión corporal e a expresión visual contribúen a acentuar as ideas que se expresan. Con todo, para os oíntes de radio, a única vía de apoio é a linguaxe oral. Estes compoñentes da linguaxe radial apoian ou se opoñen ao que se di, ironizan, deixan marxe á dúbida, salientan… Manipúlase coa palabra.

A continuación, imos tratar algúns tipos de manipulación que se dan na radio. De acordo aos matices que se empreguen na entoación varía a mensaxe e, para iso, apélase aos cambios na intensidade (alto, baixo), no ton (grave, medio, agudo), no timbre (cálido, indiferente, molesto) e no ritmo ou tempo da lectura (rápido, lento). Manipúlase coa música: con ela transmítense sentimentos e emocións co que se logra a empatía ou o rexeitamento da información que acompaña. Manipúlase co silencio: un silencio oportuno realza o dramatismo, a ambigüidade, a expectación e pode servir para espertar a intriga, a reflexión… Tamén se manipula cos efectos: utilizados de maneira expresiva transmiten emocións e estados de ánimo.

Coa entoación lógrase imprimir á palabra do matiz necesario para expresar ironía, dúbida, ira, alegría… Apélase á emoción e, esta, é a posibilidade desexada para a manipulación na radio e para influír no oínte.

Non só o propio locutor pode incentivar esta manipulación. Hoxe en día, cos avances técnicos cos que conta un estudo de radio, son moitos os recursos que se poden utilizar para evitar que se diga algo inapropiado, eliminar aquelas partes da mensaxe radiofónica que non interesa, cancelar a entrada de audio dun micrófono que non se quere que se escoite…

Ademáis, cando por circunstancias excepcionais un locutor chega a magoar a susceptibilidade dalgún político, criticar fortemente ao clero, outros sectores poderosos ou a transmitir algunha mensaxe considerada censurable, hai mecanismos eficaces para eliminar a devandito mensaxe. Xeralmente, consisten en negociacións dos ofendidos cos donos do medio do que se trate e que adoitan culminar co despedimento do comunicador. Un exemplo disto foi o de Víctor Hugo Morais,  xornalista que denunciaba a presión do goberno arxentino e ao cal se lle cortou a súa mensaxe cunha publicidade.

Nos medios radiofónicos españois existen cinco grupos principais que lideran o panorama radiofónico: cadena SER, cadena COPE , Radio Nacional , Onda Cero  e esRadio  . Cada unha delas seguen unha liña ideolóxica. Por exemplo, cadea COPE é prol relixiosa, xa que o 50% das súas accións pertencen á Conferencia Episcopal Española  e un 20% ás dioceses e ordes relixiosas como xesuítas e dominicos . EsRadio tamén seguiría esta liña máis conservadora. Con todo, a cadea SER, que sempre mantivera unha liña progresista, a derivado a unha emisión máis central. Como podemos ver, na radio tamén exerce unha forte influencia a política, marcando as directrices das emisoras.

Como en calquera medio de comunicación, o oínte debe barallar máis puntos de vista, buscar o contexto, as fontes… As primeiras impresións adoitan levar a erro. Sexamos dos que elixen consumir unha información veraz.

“Dime que escoitas e direiche quen es”

Referencias:

Hernández, Mercedes. El arte de hacer radio. Manipulación de la información radial (2010). Disponible en: http://elartedehacerradio.blogspot.com.es/2010/12/manipulacion-de-la-informacion-radial.html

González Rúiz, Edgar. Voltairenet. Censura y manipulación: historia de la radio y la televisión (2015). Disponible en:   http://www.voltairenet.org/article186569.html

Balsebre, Armand. El lenguaje radiofónico, PDF. Disponible en:  http://palabraradio.org/media/uploads/documents/el_lenguaje_radiofonico.pdf

Revisión editor: 22/04/16 13:09
Revisión GBO: 22/04/16 19:37
Hora de publicación: 22/04/16 20:40

 

Advertisements

10 comentarios en “A manipulación na radio

  1. García Vegas, Cintia (S2D2)

    Ola Ana!

    Gustoume moitísimo o tema do artigo! Como ti dis, cando se fala de manipulación mediática o primeiro que se nos ven a cabeza é a manipulación na televisión, pero a manipulación está presente tamén no resto dos medios de comunicación, como a radio, os xornais ou incluso internet. As formas de manipular son tantas como formatos existen, puidendo estar presentes nas fotografías, no vocabulario empregado, na información sesgada ou, incluso, na propia fala (entonación, actitude do falante…).
    É unha pena que en pleno século XXI, nun momento onde as liberdades individuais e o dereito a información xa están máis que logrados, que aínda teñamos que atoparnos con caso de manipulación tan soados como este:

    Parece que a sociedade retrocede no seu afan por informarse en lugar de avanzar.

    Revisión da coordinadora: 25/04 ás 20:34
    Revisión do editor: 27/04/2016 ás 3:18

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Totalmente de acordo Cintia. A día de hoxe, do que máis presume esta sociedade é de ser liberal e moderna. Con todo, calquera diría que isto é así. Casos como os que enuncio no post e como as imaxes que achegas no teu comentario repítense a diario.

      Este tema é un dos tratados no noso último debate, aquí déixoche o link (https://observatoriodecomunicacion.wordpress.com/2016/04/25/iii-circulo-de-debate-a-manipulacion-nos-medios-de-comunicacion/ ). Nel os nosos invitados trataban o tema da manipulación cun enfoque diferente: como a manipulación está integrada no día a día das persoas e moitas veces non nos damos conta diso.

      O ideal nesta sociedade é ter en conta a existencia da manipulación e tentar ser conscientes da información que se consome. Aínda que, por outra banda, os xornalistas deberían ter máis control sobre a información que se publica. En xeral, a sociedade alardea duns principios que aínda se atopan a medio camiño.

      Revisión editora: 24/04/2016 21:30

      Gústame

  2. Cortizo Salgueiro, Noelia [S2D1]

    Moi bo o artigo, e estou moi de acordo co que dis. En moitas ocasións, a TV é un medio no que a través dos xestos podemos ter a dúbida de se a información que nos está a contar é verdadeira ou non, pero na radio? Agora que xa tanteamos con este medio, que sabemos que a voz pode ser manipulada, que a podes utilizar para moitas cousas, opino que é a ferramenta coa que máis se pode manipular. A voz soa, sen imaxe deixa no limbo moitas cousas, a entonación xoga sempre un papel moi importante e ao non ver a persoa non tes máis información. Sen embargo, a radio está moi valorada, e polo feito de que non hai imaxe, xa non sae como un medio manipulador, cando é igual que os demais.
    A xente confía moito nos medios de comunicación, pero tamén saben cara a onde tira cada un. Por iso, sempre se van fiar máis dun que doutros, e van xulgar a aqueles que non digan o que eles queren escoitar, pero ao mellor, o que está dicindo o medio que segue a súa ideoloxía non é a verdade, mais como é o que quere escoitar xa está. Por iso deberiamos loitar porque os medios fosen máis neutrais, aínda que esta loita é un pouco “dar paus no vacío” posto que hai cousas que son case imposibles de cambiar.

    Revisión da coordinadora: 25/04 ás 21:00
    Revisión do editor: 27/04/2016 ás 3:35

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Tes razón Noelia. A maioría da sociedade nin sequera sabe da existencia da manipulación e, aquelas que teñen unha lixeira idea, cre que esta existe só en certos medios de comunicación televisiva. Con todo, a manipulación chega a todos os ámbitos da comunicación, mesmo aos máis recentes como internet.

      Algunhas persoas, aínda sabendo que existe esta manipulación e ignorando as advertencias , caen en trampas de xente que manipula co obxectivo de conseguir un beneficio económico. O caso dos timos por internet é un dos máis habituais hoxe en día, por exemplo este (http://www.elnortedecastilla.es/palencia/201604/24/acusados-estafa-empresarios-revendian-20160424215524.html ). Estes timos chaman moito a atención porque os afectados perden unha cantidade de diñeiro ou ven feridos na súa dignidade. Con todo, a manipulación mediática tamén lles fai un dano aínda maior, xa que este prodúcese sen ser consciente diso.

      O que si está claro é que hai que ser consecuente e astuto co que se ve, oe e le e, se se quere ter un coñecemento verdadeiro da realidade, preocuparse por buscar informacións veraces e honestas.

      Grazas polo teu comentario.

      Revisión editor: 25/04/2016 22:15

      Gústame

  3. Adrián Álvarez Martínez S1B3

    Moi boas Ana, o certo é que estou dacordo co teu artigo, o poder que teñen sobre nós aqueles medios máis locais e cercanos, ás veces é maior do que cremos. Mais se cabe á hora de falar da radio, xa que tendo ó oído coma único indicador, resulta máis fácil caer na manipulación. Por outra banda considero moi interesante resaltar que a utilización de publicidade ou métodos de propaganda non é sempre cunha mala intención; de feito, aquelas entidades financeiras que manteñen aos medios de comunicación con vida, teñen dereito a ser recoñecidas e utilizalas para a súa difusión. Se ben esta é unha vía, o que non se considera ético é o engano, é por iso que me chamou a atención este documental [https://www.youtube.com/watch?v=64cuhc3vx5A] relacionado coa manipulación dos medios e coa presión que exercen sobre as conductas humanas.

    Espero que o disfrutes tanto coma eu o fixen, un saúdo moi agarimoso!

    Revisión do editor: 22:00
    Revisión do coordinador: 23:40
    Hora de publicación: 23:45

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Ola Adrián. Grazas pola túa achega.

      É certo o que dis. A publicidade na radio é un tema interesante de tratar. Ao non necesitar imaxes, representa unha gran oportunidade para aqueles anunciantes que non queren ou non necesitan mostrar os seus produtos nin as súas instalacións, ou cuxa comunicación se centra en aspectos puramente informativos. De feito, hai algunhas empresas ás que este medio de comunicación resúltalles máis beneficioso que calquera outro. Por exemplo, empresas de servizos, comercios, pemes e, por suposto, grandes marcas que simplemente buscan estar presentes na mente do consumidor.

      É por isto que hai que ter un especial coidado coa manipulación na radio. Igual que non se presta atención a detalles como a pronuncia, ton, silencios e pausas dos locutores; tampouco se presta atención ás pausas publicitarias.

      Como digo no meu artigo, sexamos desas persoas que elixen consumir unha información veraz e honesta.

      Revisión editor: 26/04/2016 11:45

      Gústame

  4. Costa Iglesias, Nerea S1B2
    Boas Ana:
    A manipulación nos medios de comunicación é un dos grandes problemas do xornalismo actual, xa que esta pode exercerse de diferentes formas e de maneira tan sutil que non sexa perceptible polos lectores. Isto vén recollido nas “10 estratexias básicas de manipulación mediática” de Noam Chomsky.

    Con todo non debemos confunidilo coa liña editorial dun medio, porque iso non engaña a niguén.Como ben dicías a COPE ten unha ideoloxía conservadora e o a Cadena Ser progresitas. As súas informacións van se ver influenciadas por iso, pero é algo que os seus oíntes esperan.
    Diferente é terxiversar os feitos e falsear as noticias ocultando a verdade ou contando só a parte que lles interesa. “Os feitos son sagrados, as opinións son libres”, esta máxima do xornalimos é que debería rexir en todos os medios de comunicación, pero vemos que non é así. O acontecemento noticioso está sometido sempre a interpretacións que ás veces fan perder a esencia do mesmo.

    Un exemplo da manipulación dun feito é o baile de cifras que se dá nas manifestación segundo consultes un medio de comunicación ou outro. En La Gaceta ( http://gaceta.es/noticias/cientos-personas-manifestacion-republicana-14042016-2114) falan dun fracaso estrepitoso da manifestación a favor da Terceira Républica que tivo lugar este 14 de abril. Pola contra en Infolibre (
    http://www.infolibre.es/noticias/politica/2016/04/14/el_centro_madrid_engalana_rojo_amarillo_morado_con_motivo_segunda_republica_48128_1012.html) fálase dunhas rúas repletas de bandeiras tricolores.
    Un saúdo.
    Hora de revisión da editora: 23: 30
    Hora de revisión do GBO: 23:45
    Hora de publicación: 23:55

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Ola Nerea. É certo, a liña editorial do medio non está a ocasionar ningunha manipulación na información que se publica. Con todo, é certo que estes medios a miúdo exercen certa influencia dando un maior protagonismo a certos personaxes ou a certas informacións.

      Nin sequera fai falta tratar noticias de fondo político para entender isto do que falamos. Por exemplo no xornal O Mundo,titulan esta noticia de Chernobil como “O novo sartego de Chernobil” (http://www.elmundo.es/ciencia/2016/04/26/571a6ae5268e3eba728b46a0.html ), con todo, o xornal O País titula dunha maneira moi diferente: “Chernobil 30 anos despois” (http://internacional.elpais.com/internacional/2016/04/25/actualidade/1461571241_768799.html ).

      Con todo, só quero reafirmar a miña idea de que hai que ser precavido á hora de consumir información e molestarnos en buscar información veraz e honesta.

      Un saúdo.

      Revisión editora: 26-04-2016 11:55

      Gústame

  5. Fernández Peón, Alexandre – S2C2

    Boas, Ana. En primeiro lugar gustaríame agradecerche pola creación e publicación desta entrada, xa que me parece un tema que moitas veces foxe ó coñecemento dos propios ouvintes. Así pois, creo que o que aquí explicas é necesario para comprender que o xornalismo non só debe limitarse a informar, senón tamén a formar. É facilmente palpable que cada vez máis o xornalismo é tomado como unha simple fonte de información e que moitas veces nin sequera se confía nos medios de comunicación, sexa cal sexa o seu soporte. Isto, moitas veces, vén motivado por estas prácticas que citas nesta publicación, posto que reducen a credibilidade do medio. Así pois, esta noticia, que di que os medios españois son os menos fiables segundo a universidade de Oxford (http://periodistas-es.com/medios-espanoles-los-menos-fiables-segun-la-universidad-de-oxford-55863) expón moi ben isto que estou a explicar sobre a perda de credibilidade e o escepticismo informativo.
    Por último, quero expoñer (e nisto coincido co comentario de Cintia) que todos os medios levan a cabo prácticas que teñen un fin común: o de manipular ó seu antollo os feitos para conseguir que estes se acheguen máis á versión que á xente do medio lle gustaría escoitar.
    Un saúdo!

    Gústame

    1. García Fernández, Ana. S2A4

      Estou de acordo contigo, Alexandre. É certo que a maioría da sociedade non confía nos medios que consome. Nin sequera aqueles que son fieis a unha soa emisora, a unha soa canle, a un só xornal… Sempre existe a dúbida e nunca estás 100% seguro de si a información que consumes é veraz.

      Con todo, creo que a culpa disto é da propia sociedade. Non debería ninguén conformarse cunha soa visión dun feito, porque cada persoa ten a súa forma de ver as cousas e non ten por que coincidir con todos os lectores. Por este motivo, creo que o ideal sería non dar toda a confianza a un só medio e molestarse en barallar varios puntos de vista.

      Un saúdo.

      Revisión editora: 26-04-2016 12:05

      Gústame

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s