Círculo de Lectura Crítica da UNEMI de Ecuador. Segunda Sesión

CÍRCULO DE LECTURA CRÍTICA SOBRE MEDIOS DE COMUNICACIÓN E SEXISMO NA UNIVERSIDADE ESTATAL DE MILAGRO

 

Unemi-Sexismo
Imaxe recuperada de http://huffingtonpost.es/

SEGUNDA SESIÓN: 6 DE ABRIL DE 2016

Incorpóranse nesta segunda sesión dúas novas integrantes: Jessica Guerreiro, alumna de Comunicación Social na UNEMI, e Amelia Vise, directora de carreira de Psicoloxía na devandita universidade. A iniciativa parte do propio grupo dado que se quedou reducido a catro, o que dificultaba conseguir o quorum suficiente (fixado en tres membros) para realizar as reunións.

Dada a ausencia da moderadora do círculo, Cecilia Solís, nesta segunda sesión o grupo escolle unha nova moderadora, Yajaira Morán. A moderadora introduce o primeiro dos temas que se tratarán na sesión,a dimensión cultural da representación mediática da muller, e faio facendo referencia ao carácter secular do machismo.

Víctor Cabezas sinala que, no patriarcado, o home mantense como un eixo central e fai que todo vire ao redor. Inicia a súa sesión facendo alusión á época prehistórica: “O homo sapiens o que fai é coller á muller polas cadeiras como un feito asociado á reprodución (…)”. Relaciona ás mulleres coa parte sentimental do ser  humano, e aos homes coa sexual, e reafírmao facendo mención ao libro Os homes pensan no sexo. As mulleres no amor, no que se di que o home sempre se vinculou á súa faceta sexual, mantendo con iso á muller na desigualdade e o sometemento. Considera que as mulleres foron realizando avances significativos (menciona o caso das presidentas de Brasil e de Chile, Dilma Rouseff e Michelle Bachelet, e da ex presidenta de Arxentina, Cristina Fernández). Aínda así, di, os medios de comunicación e a propia sociedade manteñen relegadas ás mulleres. Destaca que aínda a publicidade sexual é parte importante nos medios de comunicación, que é utilizada como enganche.

Jessica Guerreiro engade que a imaxe sexualizada das mulleres utilízase para subir rating. Remonta as raíces do machismo á prehistoria, ao feito de que o home se considerase o máis forte e a muller queda fixada como sexo débil. Pon como exemplos de machismo o que se considere que a muller non pode sobresaír ou que unha muller separada con varios fillos non poida saír adiante.

Michael Arévalo di que, no seu momento, preguntóuselle ao editor xeral do diario Extrael porqué da utilización habitual das mulleres como símbolo sexual, e a razón ademais, de que tal uso non se fixese cos homes.  Respondeu que o tentaban cun especial equivalente ao Luns Sexy, pero dirixido a mulleres, e que non funcionou: non conseguían vender máis exemplares. Chegaron á conclusión de que a cultura ecuatoriana é así: “Mesmo chegaron á conclusión de que o home da casa prohibía á muller que estivese a revisar esas páxinas (…) ‘O meu marido mátame se me ve facendo iso’, dicían as mulleres”. Engade Arévalo que, culturalmente, o machismo é tan grande en Ecuador que mesmo a muller prívase “de certas liberdades ou de certos gustos que o home si llos dá, desde sempre”.

“A muller é a que ten que chamar a atención”, apostila Jessica Guerreiro, que incide no uso da vestimenta e do aspecto físico das mulleres para conseguir máis audiencia.

Amelia Vise tacha a Ecuador de país altamente machista, onde se segue explotando á muller como símbolo sexual para poder atraer negocio. “Fano porque nós permitímolo, porque a cultura dos nosos pais fai sempre sentirnos que somos seres inferiores”, expón. Lembra que aínda hai fogares nos que as mulleres son as que teñen que estar na cociña e servir ao home. Incide en que son patróns de conduta que se transmiten desde o ventre materno, desde que á nena póñenlle roupa rosada. Isto, afirma, está a facer que “sexamos sumisas, que nos vaia baixando a autoestima”. Di que disto estanse aproveitando os medios de comunicación para o seu negocio, “da conduta que os nosos pais están a darnos todos os días cando nos din que temos que obedecer aínda que hai moitos exemplos xa que non nos deixamos e que tomamos nosas propias decisións (…)”. Fai referencia Vise á presenza de estereotipos de xénero xa desde a infancia e da súa influencia na formación da personalidade: “Xa desde pequeniñas vístenlles con roupa de mulleres, sexis, chamando a atención. Xa as están formando para iso, estamos a dar unha imaxe atrevida e sexi,  cando debían gozar da súa nenez, dos seus momentos felices”. Incide, así mesmo, na influencia dos medios, e na súa repercusión na violencia contra as mulleres: “Ao ver os diarios, internet, a televisión, estamos a ver estas figuras que nos chaman a atención, que cambian moitos factores, que alteran a conduta do home, e talvez este é o motivo para que haxa tantos crimes, tantos atentados, para que se dea o feminismo, porque o pai está a dicirlle: ti non podes, ti es a que tes que aguantar todo”. Pide Amelia Vise que os medios actúen para que haxa igualdade de xénero, para que todas as persoas sexan tratadas da mesma maneira.

Yajaira Morán fai referencia ao sexismo nos contidos da farándula, nas novelas, nos debuxos animados e no cinema. Alude, en concreto, ás películas de James Bond: “Á muller utilízana como un obxecto sexual, de atracción. El fai todo o que queira e ela é a sumisa”.

Víctor Cabezas concorda con Amelia Vise na presenza de estereotipos na indumentaria infantil: “Ás nosas fillas, xa desde os seis ou sete anos, colocámoslles unha blusita toda destapada por atrás”. Fai unha reflexión sobre “como se debe vestir correctamente unha muller”. Obviamente non se lle vai a poñer un burka, que sería un atentado á súa integridade, pero tamén se debe motivar o respecto da muller cara ao seu propio corpo.

Jessica Guerreiro considera que iso está na mentalidade das mulleres, o pensar que “se eu uso minisaia e vou saír en televisión, xa vou atraer máis o rating”. Di que non cre que afecte que a saia sexa máis curta ou máis longa, pois “todo depende de como ti de desempeñes, a túa maneira de ser, para ter máis ou menos acollida”. Fai referencia á comedia televisiva “A parella feliz”: “Hai momentos mesmos nos que o home insulta e trata de facer de menos á esposa nesta comedia. Trátaa mal”. Engade que, nunha relación así, “os nenos que veñan xa se van a ir mentalizando con iso”.

Michael Arévalo reflexiona sobre a influencia, na audiencia, dos roles de parella que aparecen en televisión: “A xente que recibe este tipo de programas consideran que así debe ser. Quédaselle iso na mente como que así debe ser a situación de parella. Non é así. Todos estes discursos son adoptados pola sociedade e inflúena para mal. Acrecenta máis ese machismo que está na sociedade desde sempre e non deixa que siga progresando a xente”.

Noutra orde de cousas, Arévalo compara a imaxe das xornalistas de prensa e de televisión: “Eu notei como é de distinto a imaxe da xornalista de televisión comparado con como é a imaxe das xornalistas de prensa. É completamente diferente. Ti vas a unha rolda de prensa e as diferenzas entre a súa vestimenta é abafadora. Sempre a xornalista de medios impresos está máis sinxela, humilde, un pouquiño ata descoidada”.

Amelia Vise expón o caso dunha telenovela, Fatmagul, de orixe turca: “Eu non son observadora das telenovelas pero hai unha que se chama Fatmagul e chámame moito a atención a cultura dese país en canto a unha muller violada que, no canto de darlle apoio pola súa violación, ela vese botada do pobo. Botáronlle a culpa a ela. O mesmo noivo co que se ía a casar queimoulle mesmo a casa  onde ía vivir porque ela fora utilizada por outras persoas”. Utiliza o exemplo para afirmar que, noutras culturas, con outro nivel cultural diferente ao ecuatoriano, tamén a muller está a ser minimizada. Anima a que as mulleres se levanten e protesten.

Jessica Guerreiro expón tamén o exemplo dunha telenovela, Diomedizate, emitida pola canle 10,  no que as relacións de parella atenden a roles marcadamente machistas: “O papá é o que manda, é machista, el pega á  filla, porque a filla ten que ir ao colexio, á casa, atender a tenda, e nada máis. A moza non pode ir nin con short nin con saia. O papá pégalle e a muller non pode dicir nada”.

Yajaira Morán incide no efecto das malas relacións de parella nos fillos e fillas e alude a dita telenovela: “E ademais é unha xeración, porque así mesmo, o mozo, o fillo, que ve como maltrata á filla, o segue o mesmo exemplo, machista, agresivo”.

Amelia Viera expón o exemplo da serie novelada “3 familias” [transmitida por Ecuavisa, céntrase en tres familias de distintos extractos sociais]. Di que o estereotipo sexi está presente na serie tanto nas persoas de clase alta, como nas de clase media e baixa.

Yajaira Morán lembra que, noutros países, a muller tamén é menosprezada: “Noutros países, en Irán, en Siria, a muller é ben menosprezada, humillada. Teñen que andar todas tapadas con que só se lle vexa o rostro. Se cometen algunha falta, mátanas”.  Aproveita para introducir o seguinte tema de debate: A diversidade e a inclusión do rol das mulleres nos medios. “As mulleres non só é que estamos sometidas na casa, na cociña, cos fillos, senón que tamén somos moi capaces de chegar a ser líderes, de ter o noso propio traballo, saír adiante e superarnos”, expón.

Michael Arévalo explica que, aínda que si é certo que hai moitas mulleres que aparecen nos medios como enganche, pola súa beleza, tamén hai medios que lle dan unha gran importancia no seu staff. Cita o caso de revísta Expresións, do diario Expreso, que inclúe no staff máis persoal feminino que masculino.

Yajaira Morán fai referencia tamén a un exemplo en positivo: unha reportaxe no que se fala de mulleres importantes ao longo da historia [“Unha prolongada loita pola igualdade”, publicado polo diario O Universo o 13 de marzo de 2016]. “Chamoume moito a atención porque son mulleres que fixeron grandes descubrimentos, por exemplo, unha muller que inventou a radio”, di.

Víctor Cabezas redunda na existencia de mulleres cun papel destacado ao longo da historia. Di que a muller foi minimizada polo home pero que, dentro diso, cando houbo homes preocupados, a sociedade fai que a muller cambie a súa perspectiva. Penétrase nos roles domésticos: “Eu considerei que o home, non por ser home, debe deixar de coidar o bebé, ir á compra, a casa, non se nos caen as mans. Pero, que sucede? Que a sociedade leva a que a muller que ve que o seu esposo está a axudar cambie. E xa non lle axuda ao 50-50, senón que queda nun 80-20”.

Jessica Guerreiro introduce o problema da falta de comunicación na parella, poñendo como exemplo en positivo o caso dunha muller próxima a ela: “Recentemente acábase de facer o compromiso e ela nun primeiro momento tiña medo de que non lle vaia ben. Pero desde un principio comezou a falar con el para a repartición de tarefas”.  Introduce, ademais, os novos roles que as mulleres están a ocupar nos medios: “Antes non vías a moitas mulleres comentando o fútbol”. Pon o caso de María José Flores, unha xornalista que comenta fútbol no programa 100 por cento fútbol.

“Pero aínda a teñen como de enganche, en pequenos espazos”, comenta Víctor Cabezas, quen engade: “Pero tamén depende dela, da actitude onde ela demostre a capacidade intelectual que posúe para contrarrestar aos homes”. “Ela di que si, que a ela gústalle, que a súa paixón é o fútbol”, responde Guerreiro, en referencia ao caso da xornalista deportiva que están a poñer como exemplo.

Yajaira Morán, no seu rol de coordinadora, introduce o tema de modelos e roles nas relacións da parella. Conta o caso próximo dunha parella con problemas e a repercusión que devanditos problemas teñen no seu fillo: “Fixeron o compromiso de mozos e agora teñen moitas diferenzas. Só hai desprezo e pelexas, non hai comunicación. Como resultado, o neno de case seis anos pórtase agresivo, malcriado, grotesco, que é resultado do que ve da relación de parella dos seus pais”.

Amelia Vise destaca a influencia do ambiente no que nos criamos na transmisión de modelos e roles: “Sempre os nosos pais van ser factores decisivos no que imos ser nós na vida, salvo excepcións, que ás veces saímos do fogar e tomamos influencias de fóra, e iso está a facer que moitas veces nós non respondamos o noso rol específico e a demostrar que todos podemos facer todo e que temos que ser respectadas no caso da muller”. Di Amelia Vise que, aínda que as mulleres están a querer saír e desempeñarse en diversas funcións, aínda hai moito que facer. Fala de “demostrar que todos somos iguais, e que se loitamos podemos saír adiante, que non necesitamos ser o adorno dos homes”.

Víctor Cabezas pregúntalle a Amelia Vise, dada a súa experiencia e formación como psicóloga, acerca da idade ideal para conformar unha parella estable, para alcanzar un rol suficientemente maduro como para comprender e emprender unha relación sentimental: “Eu vin compromisos que se fan moi novos, mesmo aos 15 anos. Dicía o esposo dela: ‘Eu termineina de criar’. Pero hoxe en día levan case 25 anos de relación. Considero que son unha parella estable, cos seus fillos, as súas posesións materiais, e teñen unha boa química ou polo menos é o que un pode apreciar”.

Amelia Vise responde que a condición é a madurez, e que madurez implica “ser capaz de tomar decisións correctas. (…) A madurez é o principal que ten que ter unha parella para poder seguir adiante”.

Víctor Cabezas fai alusión ao caso sinalado por Yajaira Morán con anterioridade e diríxese de novo a Amelia Vise para preguntar sobre a influencia de que se esnaquice a parella no comportamento dos fillos.

Di Amelia Vise que “a falta de harmonía na familia ou onde traballamos fai que esteamos inseguros e teñamos moitos conflitos, especialmente no que é a autoestima. Non nos movemos con autonomía. Non somos capaces de tomar nosas propias decisións. Estamos pendentes do que nos din os demais”.

Jessica Guerreiro incide na importancia da seguridade no bo funcionamento das relacións de parella: “Eu creo que tamén depende da seguridade. Desde o principio, se a túa parella pégache, se ti déixaste,el ve como ti sentes medo, e non vas ter a fortaleza, e vai seguir”. Cuestiona a decisión de certas parellas de non romper polo ben dos seus fillos ou fillas: “Hai parellas que toman a decisión de non separarse para que non sufran os nenos. Eu non sei se estará ben. É cuestión de falar cos nenos, explicarlles que papá e mamá xa non se queren, pero que sempre os van a ter”.

Asegura Amelia Vise que é preferible ter pais separados que pais maltratadores,que non axuden na estabilización e formación do carácter do neno ou nena: “O neno con tanto conflito emocional é produto desta inseguridade no fogar”.

Para Yajaira Morán a que ten o poder e o control nunha relación é a muller: “Nós como mulleres temos o poder de manipular aos homes. Trata de ser cariñosa, ver se o esposo vén canso, atendelo ben. Se non hai comunicación, se non hai amor, algo está a pasar nesa parella.Pero se a muller é astuta, e ve que xa non é como antes, ela debe usar os seus dons. Nós temos un sexto sentido, esa intelixencia para moldear ao home e poder salvar o noso matrimonio, a nosa relación”.

Víctor Cabezas engade que a muller ten o poder máis grande de todos, que é a tenrura: “A aspiración máis grande que ten o home é atopar unha muller que nos consinta, que nos coide, que nos trate con respecto do mesmo xeito que fixeron as nosas nais. É a parte psicolóxica. Nun libro que estou a ler hai un estudo no que se di que o home, cando xa quere estar suxeito, busca a unha muller que o trate como a súa mamá, que o coide, que o consinta”.

Pregunta Amelia Vise: E o home? [a pregunta refírese a se o home debe ser tamén coidadoso e mimoso]

Cabezas responde que “o home tamén debe ser tenro, atento, cabaleiro, esposo, amigo”.

Insiste Amelia en que, nunha parella ten que haber comunicación.

Yajaira segue profundando nas problemáticas das relacións de parella: “Cando un home deixa á muller que o ama por outra muller, dáse conta de que non vai ser o mesmo, porque o mesmo que el lle fixo á muller, a muller vai facer a el. Eu coñezo casos en que volven coas súas esposas. E moitas mulleres perdóano e volven, e noutros casos nos que non é así e danse conta de que non souberon valorar o que tiñan”.

Michael Arévalo pon fin á sesión relatando o seu caso. No seu matrimonio é a súa muller quen traballa (como xornalista) e el quen se encarga do coidado da casa e do bebé.

Ao final da sesión, as e os membros do grupo entregan varios exemplos, algúns comentados ao longo da sesión, sobre os roles de xénero nos medios:

-Sección de Deportes de Expreso, que está protagonizada fundamentalmente por homes, e na que a muller aparece como símbolo sexual na fotonoticia titulada: “Iggy Azalea e o seu gusto pola NBA”. Di a noticia: “A bela rapera australiana Iggy Azalea non é famosa só polas súas curvas e lírica, senón tamén polo seu gusto á NBA. Desde o 2013 mantivo unha relación co xogador de Los Ángeles Lakers Nick Young, con quen terminou abruptamente a semana pasada ao decatarse, por propia boca do xornalista, de que fora infiel” (martes, 5 de abril de 2016).

-Reportaxe exposta como exemplo positivo: “Unha prolongada loita pola igualdade” (O Universo¸13 de marzo)

-Revista Expresións, do diario Extra, da que foi mencionado a súa staff, maioritariamente feminino.

-O “Luns Sexy” do diario Extra do 4 de abril de 2016.

-Os vídeos https: https://www.youtube.com/watch?v=AnYiJpUKwcU;

https://www.youtube.com/watch?v=Zrsku5NyIrk

https://www.youtube.com/watch?v=84E0YyoBjRc

Cuestións para a reflexión

Móstranse, de novo, contradicións no discurso. Combínase, nalgúns casos, un discurso que sabe visualizar o sexismo nos medios (dado que ese o tema que se aborda, e preocupáronse por profundar niso) pero que non saben advertilo en circunstancias da súa vida diaria, como o rol que debe ocupar a muller nas relacións de parella.

Comunicación non verbal, quendas de palabra e elementos paralingüísticos

Nesta sesión non se observa maior intervención dos homes que das mulleres, senón ao contrario. Neste caso, as mulleres son maioría, ao contrario que na sesión anterior, onde había igual número de homes que de mulleres. Destaca a seguridade coa que fala Jessica Guerreiro, incluso mantendo un diálogo de ti a ti coas dúas persoas do grupo que forman parte do profesorado: Amelia Vise e Víctor Cabezas. Os homes, neste caso, mantéñense máis reservados, máis á marxe.

Mostran maior interese polas cuestións persoais, aquilo que lles toca de preto (a súa experiencia, a dos seus familiares, a experiencia de amigos/as). O discurso que transmiten neste caso é máis sentido, máis vivido, que o discurso que transmiten sobre o sexismo nos medios de comunicación: máis de libro, máis dentro do politicamente correcto, do que se espera que digan. Poderiamos supoñer que isto obedece a unha diferenza cultural entre os membros do grupo e as persoas que os observamos. Na súa experiencia de vida, eles/as non son capaces de afastarse criticamente da súa cultura, así como nós observámolos desde os nosos patróns culturais.

É preciso facer, por último, un comentario crítico acerca da disposición do grupo. O círculo non é perfecto, non está perfectamente pechado. Os ocos que quedan no devandito círculo son aproveitados para dirixir as miradas ás persoas que observamos, como modo de buscar a nosa aceptación.

Texto composto por: Círculo de Lectura Crítica sobre e medios de comunicación e sexismo na UNEMI en Ecuador.

Textro editado e traducido por: Ángel Carro Grela

Hora publicación: 21:19

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s