Entrevista a Carlos Martínez Uzal

Valdivieso Vidal, Jaime – S3C4

Hoxe falamos con Carlos Martiz Uzal, fundador da asociación Itinera que se encarga, a través de voluntariado, de promover un maior nivel de socialización destas persoas e axudarlles a que o consigan. Carlos, ademais de voluntario, é o coordinador das actividades realizadas na asociación. Os seus máis de 10 anos traballando con persoas que sofren enfermidades mentais abálanlle como un bo coñecedor da situación que viven nos medios de comunicación os enfermos. Por iso, recorremos a el para interesarnos pola súa opinión e para saber dunha maneira máis exacta, como son tratados os enfermos mentais nos medios de comunicación.

Crees que as persoas con enfermidades mentais están representadas nos medios como deberían?

Sempre son o obxecto do tema, pero á vez son o suxeito. De cando en cando entrevístase a unha persoa cun trastorno mental. De vez en cando é o xornalista ou a persoa que fai a entrevista o que se preocupa pola persoa que sofre o trastorno mental; e eu pregúntome por que. Por que simplemente a maioría das noticias aséntanse na acción no obxecto en dicir: unha persoa cunha enfermidade mental  cometeu un delito… e despois nunca se entrevista a esta persoa. Hai uns días por exemplo entrevistouse a José Bretón dicindo que non é un psicópata, que non é un enfermo… bo, seguramente non o sexa.

Consideras entón que os medios de comunicación publican noticias de maneira sensacionalista e morbosa cando se trata de enfermos mentais?

De maneira sensacionalista e obxectivizando á persoa co diagnóstico. Realmente nunca chegan ao que hai detrás do feito luctuoso. E digo luctuoso porque xeralmente adoitan ser unhas desgrazas enormes que estatisticamente non se corresponden cun reflexo real. É dicir, só o 5% dos delitos cometidos en España teñen que ver con persoas que sofren trastornos mentais; e neste 5% na maior parte dos casos os enfermos son as vítimas e non os agresores. Entón claro, iso tampouco se di. Cando aparecen nos xornais este tipo de feitos prodúcese case como algo xenérico e o debate sempre é o mesmo: o perigo das persoas con trastornos mentais. Son perigosos ou non son perigosos? E ese é un debate que temos que ter xa superado. Temos que abrirnos paso a outro tipo de debates: Estas persoas teñen os mesmos dereitos e os mesmo deberes e constitucionalmente non llo podes negar; entón, de que estamos a falar cando falamos de suxeitos de especial perigo? Hai un interese de que estas persoas aparezan reflexadas desta maneira. Non só estou a pensar en asociacións, estou a pensar en farmacéuticas, hospitais, traballadores sociais… persoas que unha vez que teñen un diagnóstico empezan a formar parte dun sistema no cal interesa que este o sexa maneira crónica.

Moitas persoas pensan que as persoas con trastornos mentais son perigosas. Son os medios os que fomentan esta imaxe?

Por suposto. É que ademais o que fan os medios de comunicación é darlle publicidade a estes intereses dos que falabamos antes. Que estas persoas aparezan como suxeitos perigosos. Que o debate sempre sexa sobre o perigo ou que o debate sexa presentalos como suxeitos de feira. Por exemplo, estanse rehabilitando facendo cestería? Son persoas que se cadra eran informáticas, que se cadra tiñan unha carreira antes do diagnostico e que de súpeto, sen previsión algunha,  vense sometidas a un proceso de rehabilitación sumamente infantilizador. Os medios de comunicación o que fan moitas veces é recoller ou o feito violento ou o feito da infantilización. Mirade que cadros tan bonitos pintan?, con todo o respecto á xente que pinta cadros. Pero é que son capaces de facer algo máis. Presentámolos como suxeitos pendentes dunha normalización que agora mesmo non se está producindo. É dicir, pasamos da culpabilización ao paternalismo, sen saírnos dun punto e do outro.

Consideras entón que, cando os medios de comunicación tratan feitos nos que están implicadas persoas con este tipo de enfermidade, non son tratadas co respecto que merecen?

En absoluto, porque mesmo nos poucos casos nos que o vin entrevistados tratáronos de maneira diferente a outras persoas. Dunha maneira moito mais infantil. Falándolles con moito máis coidado, coma se non entendesen as cousas.

Asociacións como a vosa fan moito por estas persoas, cres que os medios vos dan a cobertura que  merecedes?

Si, de cando en vez chámannos. Os medios de comunicación evidentemente teñen que cubrir noticias constantemente, polo que ás veces o que facemos nós para coñecernos é crear eventos que teñan unha publicidade nos medios. Desta maneira publicitamos o evento pero tamén a filosofía de traballo que hai detrás de cada asociación.

Pero realmente hai un interese nestes feitos ou crees que é simplemente por cubrir espazo nos medios?

Francamente, interésanse por cubrir a noticia e non polo que hai detrás. Entón claro, o teu pode cubrir media hora dun programa de radio ou de televisión pero é moi escaso para poder explicar toda a filosofía de traballo que leva unha entidade. A rehabilitación interesa pero non vende. Vende máis que se o home co que estamos empezou… que sei eu? Que empezou a machadazos. Case somos os profesionais os protagonistas das historias. Véndese dunha maneira na cal o lector pode pensar, “mirade que xente tan boa que esta axudando a estes pobres”. Teriamos que aprender a desterrarnos diso. Pero si que recoñezo que gran parte da culpa é das asociacións. Secuestramos a voz dos protagonistas, da rehabilitación das persoas que teñen o diagnóstico. Cantas veces foi a falar unha persoa á radio cun trastorno? Moi poucas. E cada vez que foi, foi acompañada doutra persoa coma  un técnico ou un profesional e case sempre é para explicar o labor que desempeña este profesional.

Axudaríavos que os medios de comunicación fomentasen o voso labor e que tratasen os feitos noticiosos nos que están implicados os enfermos mentais atendendo a causas, consecuencias..?

Evidentemente todo o que sexa traspasar o coñecemento auténtico da enfermidade e non vender imaxes predeterminadas e clásicas do que é a tolemia axuda. Todo o que sexa coñecemento axuda a desterrar mitos falsos sobre a saúde mental. Vai axudar a cambiar o debate porque sempre estamos a debater sobre o mesmo: Sobre a redución de dereitos das persoas e sobre a violencia. E non!, temos que expor outro tipo de debates xa. Mentres estemos neses debates, non superaremos o estigma.

Como crees que os propios enfermos mentais se ven ante a sociedade e ante os medios?

Estigmatizados. Xa non só o estigma que parte da propia da sociedade se non da autoestima deles mesmos que non se senten como persoas de pleno dereito. No momento no que che dan un diagnóstico, isto leva aparellado que é unha enfermidade grave, crónica, incapacitante e incurable. E estos termos médicos serían os que primeiro teriamos que desbotar. No caso da esquizofrenia, que debe ser a enfermidade máis visible aínda que esta empezando a cambiar os tipos de diagnósticos, a propia enfermidade leva aparelladas esas etiquetas sempre. Desde o momento no que o medico che di que eres esquizofrénico.

Os medios fan seu o estigma, o que falabamos antes. O medio ve o enfermo pero non ve a persoa que esta detrás nin as súas circunstancias. Moitos dos actos violentos que ocorren con enfermos mentais, que son escasísimos, puidéronse arranxar con máis medios. Entón, por que non se trata a falta de medios como un tema grave e se se trate o feito de que unha persoa con esquizofrenia este vivindo na súa casa sen que ninguén o localizara? Isto é unha cousa que levou á outra señores. Realmente o que estamos a falar é de que estamos a traballar o tema da saúde mental, que afecta a un 25% da poboación cunha pobreza de medios miserable.

Data de emisión da publicación: 26/04/2016- 10:45

Data de revisión do editor: 26/04/2016- 13:01

Data de revisión do GBO: 26/04/2016- 18:32

Data de publicación: 26/04/2016- 19:11

Advertisements

2 comentarios en “Entrevista a Carlos Martínez Uzal

  1. Taboada González, Ángela. S3C3

    Bos días Jaime, moitas grazas pola túa entrevista, moi interesante. Por unha banda paréceme marabillosa o labor de Carlos e de todos os membros da asociación. É moi importante que existan persoas dispostas a axudar a aqueles que sofren un trastorno mental afastándose desa infantilización ou do paternalismo do que el mesmo fala. Por outro, estou totalmente de acordo coa súa visión sobre o labor dos medios de comunicación en relación ás persoas con este tipo de enfermidades. Creo que non nos damos conta da gran cantidade de persoas que as sofren, un 25% da poboación e que sobre todo, non nos damos conta de que mañá podemos ser nós, os nosos pais ou os nosos fillos. Por iso, é moi importante saber ver “máis aló”. Alguén cun diagnóstico de esquizofrenia non é “un esquizofrénico”, senón que segue sendo Manuel, Laura ou Alberto. Non son persoas que non poidan facer outra cousa que dedicarse á súa enfermidade, pois en moitas ocasións, un tratamento adecuado pode facer que unha persoa cunha enfermidade mental leve unha vida totalmente normal.

    Os medios xogan un papel crucial nesta estigmatización da que falamos e o máis grave é que pola súa culpa e por culpa daqueles que secundan estas accións, moitos enfermos caen na chamada autoestigmatización. Asumen os estereotipos e prexuízos sociais como propios desde que se lles diagnostica e ese autoestigma fai que se autolimiten, e teñan baixa autoestima ou falta de expectativas de recuperación. Ademais, é moi complicado para eles pedir axuda, conscientes das etiquetas sociais ás que se expoñen. Moitos pensamos que non coñecemos a ninguén cunha enfermidade mental, pero estamos a caer nun gran erro. É moi probable que alguén a quen coñezo ou incluso alguén a quen quero haxa ou estea a experimentar algún tipo de trastorno mental. Non só os que padecen esquizofrenia ou bipolaridade están enfermos, senón tamén as persoas con anorexia, depresión, paranoia… Por tanto é moi importante combater estas falsas crenzas e mostrarnos abertos á hora de falar sobre enfermidade mental, apoiar a todo aquel que a sufra e non tentar afastarnos. Debemos ser conscientes que o día de mañá quizais sexamos nós os que busquemos apoio.

    Deixo aquí a páxina dunha organización e Cataluña na que expoñen información interesante sobre la visión social das enfermedades mentais: https://obertament.org/es/quienes-somos/presentacion

    Gústame

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s