Glosario conceptual e temático

CONCEPTOS XERAIS


Comunicación: dende un punto de vista etimolóxico, comunicación é “acción conxunta en – ou para o – común”. Dende a perspectiva académica, pode definirse como un sistema que articula e (se) desenvolve (entre) as relacións humanas, a organización social (e os discursos que esta produce) e os marcos normativos e explicativos que fundamentan e sancionan a vida social e política dos seres humanos. Na “Comunicación Interpersoal” – a máis básica -, “Comunicación” expresa unha forma de relación orientada a definir os roles e o dispositivo de entendemento para que sexa posible a “interacción”. Na “Comunicación Comunitaria”, “Comunicación” é a forma de intercambio que se produce nos lugares de encontro social para autoafirmar a pertenza, identidade e diferenzas. [Páx. 1] 

Comunicador:  O comunicador (o xornalista) desprega o operativo simbólico, actúa no seu mantemento e é axente ou catalizador na transformación social que se produce no seo da comunidade. A comprensión da natureza da transformación social nunha comunidade é unha das ferramentas que deben utilizar os comunicadores. A función distes comunicadores na organización orixínase na comprensión da comunidade como un organismo social que sofre mudas, como as sofren os individuos membros desa comunidade, no seu desenvolvemento como seres humanos.  Nese sentido a comunicación infire na transmisión dos símbolos e nas mudas nas mensaxes que conteñen eses símbolos, para urxir na mellora comunitaria. A comunidade, como sistema cultural, non posúe unha harmonía organizativa; no seu seo hai faccións. Neste sentido, o labor do comunicador pasa por crear condicións de diálogo entre esas faccións.



CAMPOS E TENDENCIAS

Mediacións. As Mediacións, u formas de uso e apropiación de bens culturais producidos dende as clases dominantes polos sectores subalternos e nos que se produce unha resignificación que as audiencias (receptores) fan da cultura hexemónica ao subverter o sentido orixinal, de forma que sexa útil aos grupos subalternos. Segundo Martín-Barbero, autor da Teoría das Mediacións, as mediacións son instrumentos de reconciliación das clases e de reabsorción das diferenzas sociais e prodúcense “entre a xente e os medios”. Son, pois, espazos onde se negocia o éxito ou o fracaso dos medios de comunicación como innovación técnica. [Páx. 2 e 3]

Educomunicación: dinámica ambivalente entre a comunicación, a comunidade e a educación. Unha oportunidade para recompoñer un itinerario común entre os ámbitos comunicativo e educativo, e tamén comunitario (Comunicación Comunitaria) ao se circunscribir a un entorno e fomentar a elaboración de discursos compartidos pola comunidade. A alfabetización ou educación mediática (media literacy) é a aplicación educomunicativa máis coñecida, pero tan só aprende o uso das tecnoloxías e dos medios, non busca a transformación do sistema mediático. Cuestiona, pero non mobiliza. Por isto, hai quen avoga por outros termos: comunicación/educación (Huergo). O propio Huergo, define a comunicación/educación como: “campo de articulacións, en principio, dos procesos e prácticas sociais de formación de suxeitos e subxectividades, cos procesos e prácticas sociais de produción de sentidos e significacións. Tamén onde se articulan equipamentos e dispositivos tecnolóxicos e culturais en xeral cos disposicións subxectivas e entre as interpelacións (como suxeitos textuais) e coñecementos e identificacións subxectivas” (Huergo, 2001). Este termo fundaméntase en que a humanidade evoluciona dende e co diálogo, coa rexeneración de significados. [Páx. 3]


Ecoloxía da Comunicación: liñamento científico xurdido na Europa dos anos oitenta que pode entenderse como primeiro paso cara a unha estratexia construtiva coa que aumentar a calidade de vida dos seres humanos. Pretende averiguar ata que punto poden crearse, a través da comunicación, comunidades onde o ser humano se sinta agusto. Trata, no seu sentido máis humanista, as consecuencias que se derivan das intervencións tecnolóxicas (técnicas) da comunicación para os seres humanos, a sociedade, a cultura e a comunicación. Eurich, e pouco despois, Mattler von Meibom falan da “conservación ou recreación dun mundo comunicacional intacto, axeitado á natureza humana, isto é, de espazos individuais de acción e experiencia, de redes interpersoais de contacto, e por ende, de comunicación” (1998). [Páx. 4 e 5]


COMUNICACIÓN INTERPERSOAL

Comunicación Interpersoal: modalidade comunicativa na que existe unha transacción continua de mensaxes na que interveñen persoas (dun individuo a outro – cara a cara -, dun individuo a unha colectividade, ou dunha colectividade a outra). É unha comunicación bidireccional na que se comparte un mesmo espazo e tempo. Nela é fundamental a empatía (aprecio polas actitudes e ideas do outro dende o seu punto de vista, captar o seu xeito de sentilas), a congruencia, e a aceptación incondicional (permite ao outro contactar cos seus sentimentos e expresalos sen temor a ser xulgados). (Rogers). A combinatoria dos tres permite a auto-revelación (nun ambiente non ameazante) pensada por Jourard. [Páx. 1]

Interacción: acción que se produce cando unha persoa ten a intención de transmitir información, busca que sexa compartida e consegue unha resposta por parte doutra persoa, un mutuo recoñecemento da posta en común. Se unicamente transmite, non se considera interacción, senón difusión (comunicación sen interacción). (Galindo). Para Kaplún, “a comunicación, ou é diálogo ou non é comunicación, senón tan só información ou difusión”. Ademais, considera que os medios de masa se apropian do termo “comunicación” confundíndoo con información.  [Páx 2]

Interaccionismo Simbólico:  Pódese definir como unha das correntes de pensamento microsociolóxica, relacionada coa antropoloxía e a psicoloxía social. Básease na comprensión da sociedade a través das das interaccións que os individuos crean, facendo estruturas simbólicas que outorgan sentido á realidade; estruturas sobre as que socialmente estaremos dacordo previamente. As interaccións simbólicas permiten ás persoas negociar, manipular e mudar ata certo punto a estrutura e a realidade. [Páx. 2]

Escola de Palo Alto: Trátase dun grupo de investigadores norteamericanos  procedentes da antropoloxía, a lingüística, as matemáticas, a sociología ou a psiquiatría, os cales destacaron por considerar a comunicación como unha interacción social, máis que en función dos seus contidos. As súas premisas fundamentais, resúmense na comunicación entendida como un proceso de interacción e de relación, comprender que todo o comportamento humano ten un valor comunicativo e entender o contexto como unha das claves no proceso relacional.  [Páx. 1 e 2]

Etnometodoloxía: Pódese definir como o estudo das maneiras nas que se organiza o coñecemento que os individuos teñen, dos cursos de acción normais, dos seus asuntos habituais, dos escenarios acostumados. A vida cotiá é, por tanto, a materia prima deste enfoque metodolóxico. A EM céntrase en estudar os métodos ou estratexias empregadas polas persoas para construirán e dar significado ás súas prácticas sociais cotiás. [Páx. 1] 


A COMUNICACIÓN COMUNITARIA


Comunicación comunitaria (ComCom): é unha comunicación básica orientada como dispositivo para xerar, manter e mudar acordos, controis e marcos normativos, é dicir, os dereitos e obrigas das persoas; e  para articular recursos e accións que sustenten a existencia e a socialidade desas persoas, que recoñecemos como Comunidade pola súa orixe, a súa adscrición ou o seu interese en común. Polo tanto, hoxe en día, ComCom é un campo de tensións onde converxen unha grande diversidade de intereses, formas de organización social e humana, imaxinarios, propostas e prácticas de control ou de mobilización, modelos e modalidades, espazos simbólicos, discursos e retóricas, identidades, pertenzas e permanencias,…  que se relacionan e se diferencian para a construción e para a participación e a transformación da vida en común. [Páx. 1] 

Comunidade: significa aquilo no que se participa xuntos. A “comunidade” retén o seu poder nos símbolos e aspiracións. O concepto suxire a realización de relacións, no sentido de familiaridade, do que é a lealdade continua e a contribución ao grupo. Enlazado a isto está a comunalidade, que é modo de vida e de réxime político de diversos grupos humanos (o estudo de Esteva realizouse na observación activa sobre indíxenas na Oaxaca e en Chiapas, México) que recuperan a súa condición comunitaria, en tanto que non foron ou se resisten a seren “individuados” (é dicir,  separados da comunidade para seren orientados como “mercancía” ou “potenciais consumidores pasivos”). Por outra banda atópanse os Commons que poden entenderse como parte da comunidade, en tanto que rexenera ás comunidades a partir de experiencias e tradicións, alonxándose de estruturas como o Estado e o mercado para construír unha relación entre persoas e comunidades.  [Páx. 1, 8 e 10]

Comunitarismo: corrente filosófica que xorde en oposición a determinados aspectos do individualismo e en defensa de fenómenos como a sociedade civil. O comunitarismo, sobre todo o Latinoamericano, fundamenta que a comunicación é un ben común social e, xa que logo, tamén comunitario e liberador, ao mesmo tempo que defensa do que se considera propio.  [Páx. 9] 

Comunidade de interese: definida ocasionalmente por lei, pero é xeralmente considerada como un grupo de individuos unidos por intereses ou valores comúns. Estes intereses comúns poden ser o resultado dunha historia ou cultura común, orixe étnica común, ou outros vínculos que crean unha comunidade de electores con intereses distintos. Aínda que o perímetro dunha comunidade de interese pode corresponder a límites administrativos, isto non sempre é o caso.  [Páx. 8] 

Comunicación popular: instrumento dun proceso educativo transformador feito co pobo. Ten unha forte ancoraxe nos movementos populares que xorden nas décadas dos setenta e oitenta do século pasado. E polo tanto, é a expresión das loitas populares para acadar mellores condicións de vida. Na comunicación popular é necesario ir mudando o modelo de comunicación emisor-receptor: todos deben ser emisores- receptores;  é preciso construír unha comunicación grupal e comunitaria.  [Páx. 2]

Comunicación alternativa (ComA): é un intento de comunicación máis involucrada cos procesos e discursos de transformación social profunda. Algunhas características da ComA poden ser: marxinalidade, contrainformación, oposición, participación, horizontalidade, resistencia, esfera pública alternativa (ou cívica), contrahexemonía, cultura popular e transformaciónn social democrática… Propón, pois, un discurso alternativo, á marxe do sistema e normas imperantes.  [Páx. 4 e 5]

Medios comunitarios: son un recurso en man da comunidade para participar dunha experiencia comunicativa ou mediática, lugares de encontro social sobre todo para o Terceiro Sector. Non son un servizo á comunidade, senón que é a comunidade propia quen articula un dispositivo de comunicación que se basea nunhas normas de acceso consensuadas asembleariamente. Ademais, por contaminación do alternativo responden maioritariamente a criterios contrahexemónicos, confrontados ao sistema de medios dominantes. Por contaminación do popular, responden a unhas características determinadas de identidade,  de pertenza e tamén de formas e técnicas específicas dunha cultura particular, aglutinadora, que se quere reproducir (e de aí o seu carácter educativo e socializador). Así mesmo, os medios comunitarios veñen caracterizados pola súa diversidade, atenta ás características propias de cada comunidade; oriéntanse cara a uns intereses da comunidade ben definidos e mobilízanse para acadalos; e son sen ánimo de lucro. Proporcionan novas linguaxes e a transformación das tecnoloxías apropiadas (xestión compartida) e amplifican o dereito a comunicar e outros dereitos e deberes da comunidade. Por último, cómpre sinalar que converxen no lugar distintas e diferentes organizacións e actividades, con contidos plurais, fornecendo o diálogo dentro delas e as accións solidarias conxuntas, facendo tecido social. [Páx 6]


AS REDES SOCIAIS HUMANAS


Rede: conxunto de persoas relacionadas cunha determinada actividade. Tamén pode entenderse como conxunto de relacións representadas por liñas ou lazos, entre unha serie definida de elementos que nos permiten a análise dun fenómeno (Molina, 1951). Ou como estrutura sistémica e dinámica que involucra a un conxunto de persoas e obxectos organizados para un determinado obxectivo, que se enlazan mediante unha serie de regras e procedementos. Permiten o intercambio de información a través de diversas canles e a súa representación gráfica proporciona unha visualización de cómo se articulan ou relacionan os seus elementos, nomeados coma vértices ou actores sociais. [Páx 1]

Redes sociais: conxunto definido de actores – individuos, grupos, organizacións, comunidades, sociedades globais, etc… que están vinculadas unhas ás outras a través dun conxunto de relacións sociais (Carlos Lozares, 1995). Tamén poden verse como unha metodoloxía para a acción (Elina Nora Dabas, 1993). [Páx. 1]


Teoría de grafos: nace a partir do problema matemático das sete pontes de Könisgberg. Na súa visualización distinguíase por tres elementos: a figura (grafo), os vértices (puntos) e as liñas (aristas). Esta teoría orixinal foi recuperada nos anos 30 do pasado século (Jacob Leví Moreno) para construir os seus sociogramas , que deron lugar á sociometría. Desde a Teoría de Grafos, a rede social é unha estrutura que pode representarse en formas topolóxicas diferentes, e na que os nós representan a individuos ou actores sociais, na que as súas accións son representadas mediante liñas ou aristas. Hai dúas visións da rede social desde estas Teorías: a) a visión atomista, descontextualizada e atributiva, e b) a visión relacional ou reticular, estruturalista. Nesta segunda visión o actor é considerado a partires da relación con outros integrantes da rede nun contexto determinado. [Páx. 1, 2 e 3]

Sociogramas: análises e modelizacións de redes sociais, proporcionan conceptos e teoremas para argumentar moitos indicadores que se empregar para a resolución de problemas de relación social. [Páx. 2]

CONCEPTOS DE APLICACIÓN AO TRABALLO

CIDADE 

TRANSPORTE (S1A)
1. Mobilidade: referencia ás persoas que se desprazan para mobilizarse dun sitio aoutro, e non aos medios de transporte que son os instrumentos que facilitan arealización destes desprazamentos. Pontes (2010) afirma que a mobilidade estárelacionada coa liberdade de moverse e a posibilidade de acceso aos mediosnecesarios para tal fin, é dicir, una mobilidade relacionada co desexo do individuo dealcanzar determinado destino e a capacidade do individuo.Fonte:Espacio público y movilidad urbana. Sistemas Integrados de Transporte Masivo (SITM).(2015). Doctorado. Universitat de Barcelona.

2. Transporte: Gutiérrez (2009) propón concibir o transporte coma o elemento materialda mobilidade, en tanto é un compoñente técnica desta. Á súa vez, a mobilidadeexprésase no transporte. É dicir, a mobilidade é un concepto máis amplo ca o detransporte y ca o de transporte público colectivo. Este último comprende aquelesmedios que permiten o traslado masivo de persoas dun lugar a outro dentro da cidade,e que son regulados ou operados por un organismo estatal; considérase público desdea perspectiva xurídica por ser un servizo de interese para a sociedade en xeral,independentemente de quen realice súa prestación.Fonte:García-Schilardi, M. (2013). Transporte público colectivo: su rol en los procesos deinclusión social. Bitacora24, 1(24), p.36.

3. Diversidade funcional: este concepto aparece en 2005 promovido a partir dacomunidade virtual que o movemento “por unha Vida Independente” español creouen Internet en 2001, o Foro de Vida Independente. O concepto pretende suprimir asnomenclaturas negativas que se aplicaron tradicionalmente ás persoas condiscapacidade (sendo “dis- capacidade” un exemplo das mesmas). O concepto pretendesuprimir unha cualificación que non se inscribe nunha carencia senón que o que sinala é o desenvolvemento cotián, unha funcionalidade, diferente ao que se considerausual; e ademais asume que esa funcionalidade diversa implica discriminación e que é,non a peculiaridade fisiolóxica, senón o ambiente social o que a produce. Fonte:Rodríguez Díaz, S. and A.V. Ferreira, M. (2010). Desde la dis-capacidad hacia ladiversidad funcional. Revista Internacional de Sociología (RIS), [online] 68(2), p.294. Recuperado de: http://revintsociologia.revistas.csic.es/index.php/revintsociologia/article/view/333/339

4. Violencia vial: forma máis extrema de agresión na actividade da conducción co intencionlidade de acción dolosa fronte outros usuarios do espazo público. Fonte: Criminologiavial.com. (2017). ¿QUÉ ES LA VIOLENCIA VIAL?. [online] Recuperado de: http://www.criminologiavial.com/2013/12/que-es- la-violencia- vial.html [Accessed 29 Mar. 2017].

5. Desenvolvemento urbano sostible: Tras a aparición do informe “Nuestro futuro común” (1987-1988) coordinado por GroHarlemBrundtland no marco das Nacións Unidas, foise coñecendo o obxectivo do desenvolvemento sostible entendido como aquel que permite satisfacer as nosas sociedades actuais sen comprometer a capacidade das xeracións futuras para satisfacer as súas. Fonte: Naredo, José Manuel.Sobre el origen, el uso, y el contenido del término sostenible. Primer catálogo español de buenas prácticas, Ministerio de Obras Públicas, Transportes y Medio Ambiente, Madrid, España (1996)

DESAFIUZAMENTOS (S1B)
1. API: Corresponde á abreviatura Axente da propiedade inmobiliaria e fai referencia ao profesional titulado que actúa como intermediario nunha operación inmobiliaria a cambio dunha comisión polo seu servizo.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D 2. Aval: Instrumento de garantía do cumprimento dunha obriga mediantea cal unha persoa (avalista) comprométese a pagar certas cantidades no caso de outra (avalado) non as fixese efectivas.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D
2 Aval: Instrumento de garantía do cumprimento dunha obriga mediantea cal unha persoa (avalista) comprométese a pagar certas cantidades no caso de outra (avalado) non as fixese efectivas.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D
3. Cancelación: Operación que supón a finalización da débeda co banco. Prodúcese unha vez que se devolva o capital prestado máis os intereses na súa totalidade.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosarioinmobiliario_D

4. Desafiuzamento: orixínase da falta de pago da renda do aluguer e tamén das cantidades debidas polo arrendatario.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D

5. Enervación: posibilidade que ten o inquilino de evitar que se celebre o xuízo por falta de pago. Para iso, o inquilino deberá pagar ao arrendador as cantidades de diñeiro reclamadas. Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D

6. Insolvencia: estado dunha persoa ou unha empresa que, por ter máis débedas que recursos, encóntrase na imposibilidade de cumprir coas súas obrigas.Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D

7. Lanzamento: referente á orde que dita un xuíz nunha sentencia para obrigar ás persoas que habitan un inmoble ao desaloxo do mesmo. É específico dos xuízos por desafiuzamento. Fonte:Apivirtual.com (Sen data). Glosario inmobiliario. Recuperado de: https://www.apivirtual.com/glosario-inmobiliario_D

MODELO DE CIDADE (S1F)

1. Democracia participativa: A democracia participativa contén unha diversidade de formas departicipación, con todo todas encerradas nun mesmo ideal, os cidadáns deben ser máis activos,informados e racionais non só para elixir os seus representantes, senón tamén para participar natoma de decisións. Isto dáse en función dunha mellor educación cidadá, desenvolvemento dunhacultura política e mesmo en debates públicos que permitan discutir as diferentes opcións.Fonte:Rodríguez Burgos, K. E. (2015). Democracia y tipos de democracia. En Arango Morales, Xóchitl A.y Hernández Paz, Abraham Alfredo (2015) Ciencia política: perspectiva multidisciplinaria (p.53).Tirant lo Blanch, México D.F. Recuperado de: http://eprints.uanl.mx/8477/

 

2. Democracia directa: A democracia directa permítelle aos cidadáns involucrarse directamente nosasuntos públicos, discutindo ou debatendo as decisións que debían tomarse para o melloramentoda sociedade, con todo, hai que tomar en conta que este tipo de democracia dábase sencontemplar a todos os cidadáns para debater acerca dos asuntos públicos ou problemas queenfrontaba a sociedade, é por iso que xurdiu a democracia representativa, onde un grupo degobernantes elixidos pola sociedade son quen vai a tomar as decisións acerca dos asuntospúblicos.Fonte:Rodríguez Burgos, K. E. (2010). Percepciones y valores asociadas a la democracia en Monterrey.(Tesis de Doctorado en Filosofía con Acentuación en Ciencias Políticas, Universidad Autónoma deNuevo León). Recuperado de: http://cd.dgb.uanl.mx/handle/201504211/16206 .

 

3. Democracia representativa (S1F): é aquela na que as deliberacións colectivas, é dicir, as deliberacións queafectan a toda a comunidade, son tomadas non directamente por aqueles que forman parte da mesma,senón por persoas elixidas para tal propósito.Fonte:Bobbio, N. (1992). El futuro de la democracia (Juan Moreno, trad.). Barcelona. Planeta-Agostini. (Obra orixinal publicada en 1985).

 

4. Movemento social: proceso de (re)constitución dunha identidade colectiva, fóra do ámbito dapolítica institucional, que dota de sentido (certeza) á acción individual e colectiva na articulacióndun proxecto de orde social.Fonte:Revilla Blanco, M. (1994). El concepto de movimiento social: acción, identidad y sentido. ZonaAbierta, 69, 181-213. Recuperado de: http://www.flacsoandes.edu.ec/agora/el-concepto-de-movimiento-social- accion-identidad- y-sentido

 

5. Participación cidadá: todas aquelas actividades que pretenden explícita ou implicitamente influír no debate público e a distribución de poder nunha sociedade. No debate máis recente en relación á participación cidadá, podemos identificar dúas dimensións principais, unha que fai referencia ao como (entre a que destaca toda a achega relacionada coa deliberación) e outra ao para que (empoderamento). — Igualdade política: implicaría que todas as persoas conten cunha mesma voz efectiva respecto das decisións gobernamentais. Fonte: Alarcón, P., Font, J., Madrid, E. (2015). Informe de Investigación de OXFAM Intermón: Participación ciudadana y desigualdad. Diagnóstico y líneas de acción. Recuperado de:http://www.oxfamintermon.org/es/documentos/30/09/15/participacion-ciudadana- desigualdad

 

XORNALISMO

XORNALISMO E DEMOCRACIA (S1G)
1. Comunicación social: A comunicación social ten tres obxectivos: informar sobreos problemas sociais, co fin de concienciarse, de devolver o poder aosindividuos; transmitir valores para reforzar os lazos de solidariedade emodificar ideas ou comportamentos de risco para as persoas.Fonte: Vilchis, F., y Sanz, L. (2014). Comunicación social y accesibilidad (1st ed.). Madrid.

2. Comunicación participativa: É aquela que proxecta, no seu formato, unhaigualdade de intervención dos mesmos participantes, é dicir, emisor e receptorintercambian os seus papeis. Ademais, o contido do que se comunica ha de serde interese común, social ou comunitario.Fonte:Martínez Hermida, M. y Amorín, O. (2012). Comunidad y comunicación. Prácticascomunicativas y medios comunitarios en Europa y America Latina. Madrid.

3. Radio Comunitaria: Radiofusoras que se recoñecen parte integrante dacomunidade na que participan. E como medio desenvolven unha comunicaciónpluralista e participativa, aberta á necesidade de expresión dos sectores sociaise culturais con menor posibilidade de acceso aos medios con finsexclusivamente comerciais.Fonte:Martínez Hermida, M. y Amorín, O. (2012). Comunidad y comunicación. Prácticascomunicativas y medios comunitarios en Europa y America Latina. Madrid.

4. Medio comunitario: A propiedade do medio pertence á comunidade, o quesupón facilidade de acceso. A organización é horizontal e permite que existaigualdade entre emisor e receptor, favorecendo á súa vez o intercambio depapeis e argumentos. Finalmente, o obxectivo destes medios é fortalecer acomunidade, tomar conciencia dos seus problemas e buscar solucións, semprede forma colectiva e sen ánimo de lucro.Fonte:Martínez Hermida,M. y Amorín, O. (2012). Comunidad y comunicación. Prácticascomunicativas y medios comunitarios en Europa y America Latina. Madrid.

XORNALISMO E PRECARIEDADE (S3C)
1. Precarización: a precarización, como significado político, refírese á inseguridade, incertidume e á falta de garantía das condicións socio-económicas- no plano laboral- de grupos sociais en termos específicos o xerais. Fonte: Página Web Gratis. 2012. Recuperado de: http://informalidadlaboral.es.tl/Que-es- la-precarizaci%F3n-laboral.htm

2. Manipulación: Manipular o sesgar la información é a tendencia (real ousuposta) a presentar determinadas noticias de forma pouco equilibrada. Esa manipulación pode favorecer, por exemplo, a determinados grupos étnicos, empresas, clases sociaisouideoloxías. Algunhas formas de manipular poden ser: mentir, omitir a verdade, distraer e manterao público na ignorancia, entre outras. Fonte: Berrios, Olga. (2009). Apuntes para la formación Comunicación Vs. Manipulación. Madrid. Ediciones Península. Recuperado de: https://www.cibercorresponsales.org/system/custom_upload/filename/26/Modulo_3.pdf

3. Autocensura: Ocorre cando unha persoa ou un grupo de persoas censuran, condicionan ou modifican o que realmente pensan ou expresarían por medo a consecuencias negativas. Nos medios ocorre cando os profesionales censuran, condicionan ou modifican o seu propio traballo por medo a perder fontes informativas, amizades, privilexios, posibilidades de ascenso e, incluso, o seu propio posto de traballo. Fonte: Berrios, Olga. (2009). Apuntes para la formación Comunicación Vs. Manipulación. Madrid. Ediciones Península. Recuperado de: https://www.cibercorresponsales.org/system/custom_upload/filename/26/Modulo_3.pdf

4. Obxectividade: a información obxectiva está baseada na ausencia de prexuízos e intereses persoais. Os feitos e os conceptos son tratados como obxectos. Fonte: Berrios, Olga. (2009). Apuntes para la formación Comunicación Vs. Manipulación. Madrid. Ediciones Península. Recuperado de: https://www.cibercorresponsales.org/system/custom_upload/filename/26/Modulo_3.pdf

5. ERE: Nos tempos de crise que corren moitas empresas están buscando alternativas para poder seguir funcionando. En moitos casos pasan por levar a cabo un Expediente de Regulación de Emprego, coñecido polas siglas ERE, é dicir, por reducir as horas de xornada dos traballadores ou ben suspender temporalmente os seus contratos de traballo ou aplicar a máis gravidade as medidas, que é despedir a un bo número de traballadores. Fonte: Cursos Inem Web. 2015. Recuperado de: https://cursosinemweb.es/ere/

6. Mobbing ou acoso laboral: Grave problema que afecta a unha gran proporción de traballadores, para os que acudir ao seu posto de traballo acaba resultando un auténtico pesadelo. Estas persoas, polo miúdo, atópanse illadas, humilladas e ameazadas polo acosador e o seu grupo de seguidores, e non son capades de atopar unha solución a esta situación. O descoñecemento desta problemática por gran parte da sociedade e a ignorancia sobre a gravidade e consecuencias fan que as vítimas deste problema non sexan cridas polos seus familiares e amigos, ou que se considere que esaxeran, polo que non sempre lles fan caso. Fonte: El mobbing o acoso laboral. Recuperado de: http://www.elmobbing.com/

7. Fenda salarial entre homes e mulleres: É a diferenza existente entre os salarios percibidos polos traballadores de ambos sexos calculada sobre a base da diferenza media entre os ingresos brutos de todos os traballadores. O impacto que a brecha salarial ten sobre as mulleres é que obteñen menos ingresos ao longo da súa vida, o que conduce a pensións máis baixas e a un maior risco de pobreza na terceira idade. Fonte: Comisión Europea, Oficina de Publicaciones de la Unión Europea. 2014. Sitio web sobre la igualdad salarial entre hombres y mujeres. Recuperado de: http://ec.europa.eu/justice/genderequality/files/gender_pay_gap/140319_gpg_es.pdf

 

DESIGUALDADE

DISCAPACIDADE NO EIDO LABORAL (S2B)
1. Capacidades múltiples/intelixencias múltiples: termo que establece a intelixencia como un potencial biopsicosocial que se manifesta na capacidade de resolver problemas ou elaborar produtos que sean valiosos a unha ou máis culturas. Diferéncianse oito tipos de intelixencias: lingüística, lóxico-matemática, musical, espacial, corporal-cinestésica, intrapersoal, interpersoal e naturalista. Tradicionalmente só se evaluaba a intelixencia nas áreas de lingüística e lóxico-matemática polo que unha boa parte do alumnado quedaba fóra dos rangos considerados aceptables.Fonte: Ladiscapacidad.com, Inteligencias múltiples y discapacidad. Recuperado de:http://www.ladiscapacidad.com/inteligenciasmultiples/inteligenciasmultiplesydiscapacid ad/inteligenciasmultiplesydiscapacidad.php

2. Asistencialismo: tendencia das políticas relativas á diversidade funcional pola que se asume certa inferioridade e se potencia a prestación da asistencia individual en lugar de potenciar a autonomía e a función activa das persoas con diversidade funcional na sociedade.Fonte: Alonso, Fernando, Algo más que suprimir barreras: conceptos y argumentos para una accesibilidad universal. TRANS (2007 num2) Dossier 15-30. Recuperado de: http://sid.usal.es/idocs/F8/ART11778/algo_mas_que_suprimir_barreras.pdf

3. Mobilidade reducida: termo que pretende substituír a “minusvalía” por ter este último connotacións negativas. Este termo inclúe a persoas maiores, con diversidade funcional, a mulleres embarazadas e a todos aqueles viaxeiros que teñan dificultade para utilizar o transporte público (persoas de baixa estatura, que leven equipaxe pesado…). Fonte: SERVIMEDIA, El Parlamento Europeo amplía la definición de ‘personas con movilidad reducida’ para transportes colectivos. SID (2001). Recuperado de: http://sid.usal.es/2426/11

4. Precariedade laboral: situación que viven os traballadores que sofren unhas condicións de traballo por debaixo do límite considerado como normal. Está definida en función de catro grandes dimensións: inestabilidade no emprego, vulnerabilidade, menores ingresos e menor accesibilidade da poboación afectada a prestacións e beneficios sociais. Fonte: istas.net Formas de la precariedad laboral. Recuperado de: http://www.istas.net/web/index.asp?idpagina=3221

5. Accesibilidade/supresión de barreiras: termo reivindicativo que se refire ao dereito das persoas con dificultades físicas, sensoriais ou de outro tipo, a relacionarse co seu entorno e con outras persoas en igualdade de condicións. Tradicionalmente, este concepto estivo limitado ás prestacións específicas que se han de prover nas edificacións e entornos públicos para determinadas persoas, especialmente aquelas usuarias de cadeira de rodas.Fonte: Alonso, Fernando, Algo más que suprimir barreras: conceptos y argumentos para una accesibilidad universal. TRANS (2007 num2) Dossier 15-30. Recuperado de: http://sid.usal.es/idocs/F8/ART11778/algo_mas_que_suprimir_barreras.pdf

6. Centros especiais de emprego: empresas cuxo obxectivo principal é o de proporcionar aos traballadores con diversidade funcional a realización dun traballo productivo e remunerado, adecuado as súas características persoais e que facilite a integración laboral destes no mercado ordinario de traballo.Fonte: sepe.es Centros especiales de empleo. Recuperado de: https://www.sepe.es/contenidos/personas/encontrar_empleo/empleo_personas_discapaci dad/centros_especiales_empleo.html

MULLER NO EIDO LABORAL (S2A)
1. Androcentrismo: consiste en considerar ó ser humano de sexo masculino como o centro do universo, como na medida de todas as cousas. O androcentrismo desde o punto de vista social comprende un cúmulo de discriminacións e inxustizas cara as mulleres, xa que impregna o pensamento político, relixioso, científico e filosófico aínda na actualidade.Fonte: “Diccionario Feminista”. (9 Febreiro 2017)Educación en Igualdad:Enrédate. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017. https://rosacandel.es/

2. Feminismo: conxunto heteroxéneo de movementos políticos, culturais, económicos e sociais que teñen como obxectivo a liberación das mulleres e a reivindicación dos seus dereitos, así como cuestionar a dominación e a violencia dos varóns sobre as mulleres e a asignación de roles sociais segundo o xénero. Fonte:”Diccionario Feminista”. (9 Febreiro 2017)Educación en Igualdad:Enrédate. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017. https://rosacandel.es/

3. Mainstreaming de Xénero: é a organización (reorganización), mellora, o desenvolvemento e a evaluación dos procesos políticos, de modo que unha perspectiva de igualdade xénero se incorpore en todas as políticas, a todos os niveis e en todas as etapas.Na Cuarta Conferencia Mundial sobre as Mulleres de Nacións Unidas a estratexia do mainstreaming de xénero foi asumida explicitamente pola Plataforma para a Acción. Esta promove que os gobernos e outros actores deberían promocionar unha política activa e visible, en todas as políticas e programas, para que antes de que se tomen as decisións, se realice análise dos efectos producidos nas mulleres e nos homes respectivamente. Fonte: “Diccionario Feminista”. (9 Febreiro 2017) Educación en Igualdad:Enrédate. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017. https://rosacandel.es/

4. Mansplaining: consiste en explicar algo a alguén (un varón xeralmente é o que explica) de maneira considerada como paternalista ou condescendente. Fonte: País, (16 Setembro 2016)Ediciones. “Deja Que Te Explique Qué Es El ‘Mansplaining’”. Verne. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017.http://verne.elpais.com/verne/2016/09/16/articulo/1474013009_973829.html

5. Patriarcado: no uso académico remite a forma de poder na cal os varóns dominan ás mulleres, teñen maior relevancia en todas as súas actividades e resultan ser o polo humano polo que se mide o prestixio. Nunha sociedade patriarcal o varón é a medida de todas as cousas. Cada un dos varóns sabe da súa importancia e, en consecuencia, da falta de importancia do sexo feminino no seu conxunto. En: Tratamento dos medios de comunicación no ámbito laboral. Fonte: “Diccionario Feminista”. (9 Febreiro 2017)Educación en Igualdad:Enrédate. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017. https://rosacandel.es/

6. Sororidade: pacto entre mulleres que propón unha solidariedade transformadora para defenderse, apoiarse e loitar contra o patriarcado, sendo conscientes da existencias dunha discriminación e duns problemas compartidos polo feito de ser mulleres. Fonte: “Diccionario Feminista”. (9 Febreiro 2017)Educación en Igualdad:Enrédate. N.p., 2017. Web. 4 Mar. 2017. https://rosacandel.es/

LGTBI+ (S2C)
1. Gay: Este termo foi elixido pola comunidade LGBTI+ para referirse a si mesmos, despoxado das súas connotacións negativas. Aínda que pode utilizarse para homes e mulleres homosexuais, o habitual é que aos homes se lles chame gay e ás mulleres lesbiana. É o xeito máis universal e internacional de designar aos homes homosexuais.Fonte: De Colores, Moscas. (2017). Diccionario gay. Recuperado de: http://www.moscasdecolores.com/es/diccionario-gay [Consulta: 2 marzo 2017]

2. Intersexualidade: Termo utilizado xeralmente para describir unha variedade de situacións no corpo nas que unha persoa nace cunha anatomía reprodutiva ou sexual que non encaixa nas definicións tipificadas de “masculino” ou “feminino”. Por exemplo, e para entendelo mellor, un bebé pode nacer cun clítoris máis longo que o promedio ou carecer da apertura vaxinal, así como unha persoa pode facelo cun escroto que está dividido de xeito que se asemelle máis a uns labios vaxinais. Por isto, hai varios tipos de intersexualidade. Fonte: Brújula Intersexual. (2015). ¿Qué es la intersexualidad? Recuperado de:https://brujulaintersexual.wordpress.com/category/que-es-la-intersexualidad/ [Consulta: 2 marzo 2017]

3. Heteronormatividade: Norma social que parte de que todo o mundo é heterosexual, branco, non-discapacitado, mozo, de clase media, varón e cristián. As demais persoas son diferentes e son tratadas como un “problema”.Fonte:RAINBOW. Guía de estudio RAINBOW, juego de herramientas pedagógicas (s.f.). Recuperado de: http://www.rainbowproject.eu/material/es/glossary.htm [Consulta: 2 marzo 2017]

4. Cisxénero: Termo que designa á persoa na que o sexo de nacemiento encaixa exactamente coa súa identidade. Fonte:RAINBOW. Guía de estudio RAINBOW, juego de herramientas pedagógicas (s.f.). Recuperado de: http://www.rainbowproject.eu/material/es/glossary.htm [Consulta: 2 marzo 2017]

5. Binario: Modelo binario. Modelo de representación e división dos xéneros que presupón que todo o mundo é exclusivamente masculino ou feminino. Fonte:RAINBOW. Guía de estudio RAINBOW, juego de herramientas pedagógicas (s.f.). Recuperado de: http://www.rainbowproject.eu/material/es/glossary.htm [Consulta: 2 marzo 2017]

6. Queer (adx): Significa torcido en inglés. Termo alternativo a LGBTI+. Tamén se utilizou con propósitos despectivos, e por ese motivo, non gusta a algúns gays e lesbianas. Moitas persoas LGBTI+ utilízano como un modo de autoafirmarse. Describe tamén toda unha corrente de pensamento que se expresa á súa vez nun movemento ou corrente social (con presenza especialmente en EEUU a partir dos anos 80 e 90) que busca potenciar a diferenza humana en sentido amplo e fuxe das identidades fixas ou estáticas, avogando pola versatilidade e variedade das potencialidades humanas.Fonte:RAINBOW. Guía de estudio RAINBOW, juego de herramientas pedagógicas (s.f.). Recuperado de: http://www.rainbowproject.eu/material/es/glossary.htm [Consulta: 2 marzo 2017]

7. Aliados: Persoas que non se identifican como LGTBI+ pero apoian la igualdade das persoas LGTBI+. Fonte:RAINBOW. Guía de estudio RAINBOW, juego de herramientas pedagógicas (s.f.). Recuperado de: http://www.rainbowproject.eu/material/es/glossary.htm [Consulta: 2 marzo 2017]

EMIGRACIÓN (S3A)
1. Emigración: por migración entendemos os desprazamentos de persoas que teñen como intención un cambio de residencia desde un lugar de orixe a outro de destino, atravesando algún límite xeográfico que xeralmente é unha división político-administrativa.Fonte: Ruiz García, Aída. (2002) Migración oaxaqueña, una aproximación a la realidad. Oaxaca: Coordinación Estatal de Atención al Migrante Oaxaqueño,p.19).

2. Retornar: volta ao lugar inicial de orixe nun momento posterior no tempo. Este movemento por tanto poñería fin a un ciclo migratorio, e existe dende o momento no que hai un desprazamento inicial.Fonte: Migraciones y Exilios 3-2002, pp. 141-168).

3. Prexuízo: segundo o psicólogo Gordon Allport, un prexuízo é unha hostilidade ou antipatía baseada nunha xeralización defectuosa ou inflexible. Pola súa parte, Ashmore defínea como unha actitude negativa ante un grupo definido socialmente e ante calquera persoa percibida como membro dese grupo. Fonte: Psikipedia. Conceptualización del prejuicio en psicología social).

4. Desigualdade: segundo o epidemiólogo británico Richard Wilkinson, cando a situación económica empeora, todos os problemas acumúlanse no fondo da sociedade. Faise moito énfase na privación material, e esquecémonos de todos os demais problemas psicosociais que veñen asociados (mortalidade, enfermidades mentais, violencia, adiccións…) Estes problemas dispáranse no momento no que crece a brecha entre ricos e pobres. A desigualdade é a raíz destes problemas, é como un cáncer que corroe as sociedades por dentro. Fonte : Fresneda, Carlos (2017). La desigualdad es un cáncer que corroe la sociedad).

5. Manipulación: segundo o profesor Gabriel Galdón, a manipulación é a desinformación intencionada que, a través das diversas técnicas de ocultación ou terxiversación da realidade, se elabora con verosimilitude ao servizo dos diversos intereses do poder dominante e que, por falta de resistencia critica, impregna a parte dos cidadáns. Fonte: Galdón, Gabriel (2014). Información, desinformación y manipulación).

6. Transmigración: movementos dos migrantes que traspasan fronteiras no espazo xeopolítio dos Estados-nación, á vez que crean o espazo social na súa vida cotidiana ao formar redes de interacción entre eles na sociedade de destino e coa poboación e institucións da sociedade de orixe. Fonte: Solé, C.; Izquierdo, A. (2005). Integraciones diferenciadas. Rubí, Barcelona: Anthropos.

 

SAÚDE MENTAL

ENFERMIDADES MENTAIS (S3B)
1. Saúde Mental: estado de benestar no cal o individuo é consciente das súas propias capacidades, pode afrontar as tensión normais da vida, pode traballar de forma produtiva y frutífera e é capaz de facer unha contribución á súa comunidade. Fonte: Organización Mundial da Saúde (Decembro de 2013). Salud mental: un estado de bienestar. Recuperado de:  http://www.who.int/features/factfiles/mental_health/es/

2. Trastorno Mental: alteración de tipo emocional, cognitivo e/ou comportamento, en que quedan afectados procesos psicolóxicos básicos como son a emoción, a motivación, a cognición, a conciencia, a conducta, a percepción, a sensación, a aprendizaxe, a linguaxe, etc. O que dificulta a persoa a súa adaptación ao entorno cultural e social no que vive e crea algunha forma de malestar subxectivo. Fonte: Asociación Feafes (Febreiro de 2008). Salud mental y medios de comunicación, guía de estilo. Recuperado de: https://www.msssi.gob.es/ciudadanos/saludMental/docs/Salud_Mental_Guia_de_estilo.pdf

3. Depresión: trastorno mental frecuente, que se caracteriza pola presencia de tristeza, pérdida de interese ou pracer, sentimentos de culpa ou falta de autoestima, trastornos do sono ou do apetito, sensación de cansancio e falta de concentración. Fonte: Organización Mundial da Saúde (s.f.). Depresión. Recuperado de: http://www.who.int/topics/depression/es/

4. Institución especializada: asociacións, de pago ou non, que ofrecen un servizo de apoio básico para os pacientes de enfermidades mentais. O seu obxectivo é mellorar a calidade de vida das persoas con enfermidades mentais e das súas familias, defender os seus dereitos e representar o movemento asociativo.Fonte: Confederación Saúde Mental España (s.f.). Presentación de la Confederación Salud Mental España. Recuperado de:  https://consaludmental.org/presentacion-confederacion-salud-mental/

5. Emoción: estado complexo do organismo caracterizado por unha excitación ou perturbación que predispón a unha resposta organizada. As emocións xéranse como resposta a un acontecemento externo ou interno. Referencia: Bisquerra, Rafael (s.f.). Concepto de emoción. Recuperado de: http://www.rafaelbisquerra.com/es/biografia/publicaciones/articulos/101-educacionemocional-competencias-basicas-para-vida/208-concepto-emocion.html

LUDOPATÍA (S1C)
1. Adicción: dependencia de substancias ou actividades nocivas para a saúde ou o equilibrio psíquico. Unha adición ten en xeral catro propiedades: ansiedade, compulsión, perda de control e mantemento da conduta a pesar das consecuencias adversas asociadas. Estas xeneralidades da adición encóntranse presentes na ludopatía, coa diferenza que neste caso non se involucran sustancias psicotrópicas e estimulantes. A nivel psicolóxico poden actuar ou ben aliviando á persoa que as consume de algún sentimento negativo ou dolor, ou aportándolle unha aparente e momentánea solución ás súas necesidades (desinhibición, euforia, sentimento de poder con todo…). A vivencia da persoa é que para estar ben necesita seguir consumindo as sustancias ou xogando no caso da ludopatía. Fonte: Centro especializado en el Tratamento de las adiccións. Recuperado de: http://www.tratamientodelasadicciones.org/que-es- una-adiccion/

2. Apostar: arriscar certa cantidade de diñeiro na crenza de que algo, como un xogo, unha contenda deportiva, etc., terá tal ou cal resultado; cantidade que en caso de acerto se recupera aumentada a expensas das que perderon quen non acertaron. Fonte: Juego y Apuesta. (2014) Enciclopedia Jurídica. Recuperado de: http://www.enciclopediajuridica.biz14.com/d/juego-y-apuesta/juego-y-apuesta.htm

3. Casa de apostas: lugar onde un xogador pode apostar en diversas competicións deportivas, como golf, fútbol, baloncesto, béisbol, hockey, carreiras de cabalos, boxeo ou Artes Marciais Mixtas. O método das apostas varía co deporte e o tipo de xogo. Fonte:InfoBonos. Apuestas deportivas. Recuperado de: http://www.infobonos.es/guia-apuestas- deportivas/definicioncasas- apuestas

4. Ludopatía: trátase dun trastorno do comportamento recoñecido pola Organización Mundial da Saúde (OMS) que o recolle na súa clasificación Internacional de Enfermidades dende o ano 1992. Dito trastorno consiste na perda de control en relación a un xogo de apostas ou máis, tanto si incide nas dificultades que supón para o individuo deixar de xogar cando está apostando, coma se nos referimos a manterse sen apostar definitivamente en aquel xogo ou en outros. Isto provoca distorsións do pensamento, emocionais e comunicacionais que provoca efectos nefastos nas relacións familiares e amorosas dos xogadores. Trátase do feito de ser incapaz de resistir os impulsos a xogar. Isto pode levar a graves problemas de diñeiro, perda do traballo, crime ou fraude, e dano ás relacións familiares. Fonte: Medlineplus Información de salud para usted. EEUU. Recuperado de: https://medlineplus.gov/spanish/ency/article/001520.htmMicheScuro (2009). Algunos apuntes sobre ludopatía (wordpress). Recuperado de: https://michelle07.wordpress.com/2009/05/04/algunos-apuntes- sobre-la- ludopatia/

5. Tratamento (da ludopatía): Trátase dun proceso que ten como obxectivo conseguir a abstinencia total so xogo e prever as posibles recaídas. A través do tratamento psicolóxico a persoa irá aprendendo paulatinamente a controlar o seu impulso a xogar. Fonte:BARREIRO, Javier. (2013) Ludopatía: características y tratamiento. Recuperado de:https://www.psyciencia.com/2013/31/ludopatia-caracteristicas-y-tratamiento/ 6. Xogo patolóxico: É un trastorno do control dos impulsos, que se caracteriza por unha frecuente e crecente preocupación polo xogo de forma desadaptativa. As persoas que se ven inmersas neste trastorno senten unha necesidade de xogar con cantidades cada vez maiores de diñeiro para conseguir o nivel de euforia desexado e móstranse moi irritables cando non poden xogar ou intentan reducir estas condutas.Fonte:PSICIA. Juego patológico. Recuperado de:http://www.psicia.com/juego-patologico/

 

ECOLOXÍA

COMERCIO XUSTO (S1E)
1. Comercio xusto: movemento internacional que promove un sistema alternativo máis xusto de relacións comerciais e produtivas entre o Norte e o Sur do planeta. Fonte: Coordinadora galega de ONG´S para o desenvolvemento. O comercio xusto en Galicia. Santiago de Compostela, España: La Ibérica.
2. Consumidor ou consumidora: persoa ou organización que consome bens e servizos a cambio dos seus recursos económicos, buscando satisfacer algunha necesidade. Etapa final do proceso produtivo. Fonte: economipedia.com Consumidor. Economipedia. Recuperado de: http://economipedia.com/definiciones/consumidor.html

3. Consumo responsable: sistema comercial alternativo e movemento sociopolítico que rompe coas relacións económicas convencionais. Fonte: Gendron, C. Palma Torres, A. Bisaillon, V. (2009) El comercio justo. Hacianuevas formas de gobierno en el intercambio. Bizkaia, España: Txalaparta.

4. Cooperativa: empresa ou asociación con principios de funcionamento democrático, transparente e equitativo e equidade na distribución dos beneficios. Fonte: comerciojusto.org (1 de xullo do 2014) Cooperativas y Comercio Justo. Coordinadora Estatal de Comercio Justo. Recuperado de: http://comerciojusto.org/cooperativas-y-comercio-justo/

5. Produto ecolóxico: aquel que foi producido en base a unhas normativas que buscan o coidado e protección do medio ambiente, así como produtos máis nutritivos. Fonte: ecoagricultor.com ¿Qué son los produtos ecológicos? Ecoagricultor. Recuperado dehttp://www.ecoagricultor.com/que-son-los-productos-ecologicos/ 6. Soberanía alimentaria: dereito dos pobos, dos seus países ou Unións de Estados a definir a súa política agraria e alimentaria. Fonte: Viacampesina.org (16 de xaneiro do 2003). Que es la soberanía alimentaria. La ViaCampesina. Recuperado de: https://viacampesina.org/es/index.php/temas-principales-mainmenu27/soberanalimentary-comercio-mainmenu-38/314-que-es-la-soberania-alimentaria

CONTAMINACIÓN DOS RÍOS (S2E)
1. Biodiversidade: Diversidade ecolóxica; variedade de especies que viven nun conxunto dado de condicións, así como de diferentes conxuntos de individuos ou especies que se relacionan entre si e co medio físico que os rodea.Fonte: Mellado Álvarez, Emiliano. Los ríos, fuentes de biodiversidad.Viviendo ríos. 5 de octubre de 2010. Recuperado de: http://viviendorios.blogspot.com.es/2010/10/los-rios-fuentes-de-biodiversidad.html

2. Alteracións: Degradacións (no ecosistema fluvial) como consecuencia da actividade humana.Fonte:Fundación Nueva Cultura del Agua. Alteraciones producidas por las actuaciones humanas en los ecosistemas fluviales. Recuperado de: http://www.fnca.eu/guia-nueva-cultura-del-agua/agua-y-ecosistemas/el-rio-comoecosistema/alteraciones-producidas-por-las-actuaciones-humanas-en-los-ecosistemasfluviales

3. Ecosistema acuático: Combinación de flora e fauna que se atopa nos ríos, lagos e mares; fundamentais para a supervivencia do ser humano. Falando de ríos, estes teñen menor salinidade xa que son ecosistemas acuáticos de auga doce, e contan cunha profundidade e diversidade menor. Constitúen unha fonte de auga da que beber e coa que regar os cultivos.Fonte:Isan, Ana. ¿Qué es un ecosistema acuático? 10 de octubre de 2014. Ecología Verde. Recuperado de: http://www.ecologiaverde.com/que-es-un-ecosistema-acuatico/

4. Contaminación: Incorporación á auga de materiais considerados como extraños que perxudican á súa calidade. Entre os elementos contaminantes podemos atopar: productos químicos, microorganismos, augas residuais e residuos industriales.Fonte:Pascual, Esther. Contaminación de los ríos. El Blog Verde. 18 de septiembre de 2015. Recuperado de: http://elblogverde.com/contaminacion-de-los-rios/

5. Augas residuais: Líquidos que foron empregados nas actividades diarias dunha cidade (domésticas, comerciais, industriais e de servizos).Fonte:cuidoelagua.org. ¿Qué son las AguasResiduales? Recuperado de: http://www.cuidoelagua.org/empapate/aguaresiduales/aguasresiduales.html 6. Residuos: Substancias coma deterxentes, minerais e sales metálicas e produtos agrícolas residuos dos animais e certos compostos químicos que son empregados coma praguicidas e fertilizantes-, derivados do petróleo, que se verten ás augas dos ríos, onde destrúen a vida acuática, tanto flora coma fauna.Fonte:La Página de la Vida. La contaminación de las aguas. Recuperado de: http://www.proyectopv.org/1-verdad/contaminacionaguas.htm